نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد علم‌سنجی، نهاد کتابخانه‌های عمومی، زنجان، ایران

10.22067/infosci.2022.68914.1013

چکیده

هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی و ترسیم ساختار فکری دانش در حوزه کتابخانه دیجیتال جهان با استفاده از تحلیل هم‌واژگانی است.
روش: این پژوهش از نوع مطالعات کاربردی علم‌سنجی است که از تحلیل هم‌واژگانی و تحلیل شبکه رهیافتی استفاده شده است. جامعه آماری تولیدات علمی حوزه کتابخانه دیجیتال در پایگاه وب‌آوساینس است که در مجموع برابر 5655 رکورد بود. همچنین برای تحلیل و ترسیم شبکه از نرم‌افزارهای vosviewer، netdrow، spss و bibexecl استفاده شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که کلیدواژه‌های Digital library، information retrieval و library پربسامدترین واژه‌ها و بیشترین زوج‌های واژگان Digital library و Information retrieval هستند. شبکه هم‌واژگانی شامل شش خوشه با نام‌های مدیریت دانش و کتابخانه دیجیتال، ذخیره و بازیابی منابع دیجیتال، تعامل انسان و محیط دیجیتال و یادگیری الکترونیک، منابع و رسانه‌های الکترونیک، غربالگری مجازی و تحلیل داده‌های پزشکی است. چگالی شبکه برابر 24/0 و میانگین شاخص مرکزیت برابر 6630/ است. مطابق نمودار راهبردی خوشه‌های مدیریت دانش و کتابخانه دیجیتال و غربالگری دیجیتال خوشه‌های توسعه‌یافته هستند و نقش محوری دارند. خوشه منابع و رسانه‌های الکترونیک اگرچه نقش محوری دارد ولی توسعه‌‌نیافته و نابالغ است. سایر خوشه‌های موضوعی خوشه‌های حاشیه‌ای بوده و موضوعات نوظهور هستند و به‌قدر کافی درباره آنها پژوهش نشده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Intellectual Structure of Knowledge in the Field of the Digital Library: a Co-Word Study

نویسندگان [English]

  • Majid Davari 1
  • Soraya Ziaie 2
  • Vahid Gharebaghloo 3

1 PhD student, Knowledge management, Payame Noor University. Tehran,, Iran

2 Associate professor, Department of knowledge & Information Science, Payame Noor University, Tehran. Iran.

3 M.A. graduate scientometrics/ Shahed University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Introduction: The field of digital library in today's world is diversified and developed and has an interdisciplinary nature. So that the study in its various aspects is always evaluated as one of the important topics in scientific fields and can be the origin of important researches. The purpose of this study is to investigate and plot the intellectual structure of knowledge in the field of digital library in the world using a co-word analysis.
Methodology: This research is a type of applied scientometric studies that uses co-word analysis and network analysis. The statistical population was all researches in the field of digital library in the web of science database, which is equal to 5655 records in total. Vosviewer, Netdraw, SPSS and Bibexecl software were also used to analyze and plot the network.
Findings: The results showed that the keywords digital library, information retrieval and library are the most frequent words and the most pairs of words are digital library and information retrieval. The co-word network includes six clusters called knowledge management and digital library, storage and retrieval of digital resources, interaction between digital and non-digital environments and e-learning, electronic resources and media, virtual screening and medical data analysis. The network density is .24 and the average centrality index is .663. The co-word network of the digital library field showed that the keyword digital library is the most central term and plays the main role of this network. The density of the network is .1290, which is not in a favorable condition. This case shows that the sub-domains within the clusters and inter-cluster connections, or the lack of research orientation to the technical issues of content, software and services as the three main elements of digital libraries and single domain. There is a lack of balance between theoretical and applied interdisciplinary research in this field. These findings are consistent with the research results of others. Of course, the low density of the network also indicates that the subjects of the library field have been researched more in a specialized way and less communication has been established between these fields, which is one of the weaknesses of this field. According to the strategic diagram, knowledge management clusters and digital libraries and digital screening are developed clusters and play a pivotal role. The electronic resources and media cluster, although pivotal, is underdeveloped and immature. Other subject clusters are marginal clusters and are emerging topics that have not been sufficiently researched.  In general, the results of this research showed that most of the researches in the field of digital library of the world have been done in the subjects of information retrieval, university libraries, user studies, internet and copyright. Considering that the network density of the digital library field is low, it is clear that researchers have neglected its interdisciplinary fields and the subjects of this field have little connection with each other. By reviewing the clusters obtained, it is concluded that the clusters of knowledge management, digital library and virtual screening have the central role of researches and most of the researches are carried out in this field and on the other hand, despite the fact that the clusters of storing and retrieving digital resources, human and environment interaction. Digital and electronic learning are one of the main and important topics in the field of digital library, they are emerging, marginal and underdeveloped topics, and researchers should direct most of their research in this direction so that these fields also reach a favorable state. In general, the structure of the intellectual network of the digital library field is fragmented, and in order to create a link between the structure of this network, researches should be removed from being single-domain and theoretical and applied interdisciplinary researches should be conducted.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Digital Library
  • Phrasebook
  • Dendogram
  • Phrasebook Network
  • Approach Chart
ابراهیم‌زاده، صنم؛ رضایی شریف‌آبادی، سعید؛ کربلا آقایی کامران، معصومه (1398). بررسی وضعیت تولیدات علمی و ترسیم نقشه هم‌رخدادی واژگان حوزه رفتار اطلاع‌یابی مشارکتی بر اساس مقالات نمایه شده در پایگاه وب علوم .پژوهش‌نامه علم‌سنجی، 5(9)، 202-185.   doi:10.22070/rsci.2019.821
حاضری، افسانه؛ مکی‌زاده، فاطمه؛ بیک خورمیزی، فرزانه (1395). تحلیل هم‌واژگانی مقالات مستخرج از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی. پژوهش‌نامه علم‌سنجی، 2(4)، 49-62. doi: 10.22070/rsci.2016.492
حاضری، افسانه؛ توکلی‌زاده راوری، محمد؛ ابراهیمی، وجیهه (1394). تعیین طبقات اصلی مرتبط با مدیریت دانش در پایگاه وب‌آوساینس و مطالعه هم‌پوشانی موضوعی آن‌ها. پردازش و مدیریت اطلاعات (علوم و فناوری اطلاعات)، 30(4)، 997-1023. بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از: https://jipm.irandoc.ac.ir/article-1-2625-fa.pdf
حسن‌زاده، احمدی؛ زندیان، سیده سمیه (1397). نگاشت ساختار و تحلیل مفاهیم علم اطلاعات و دانش‌شناسی براساس چکیده ده مجله هسته جی‌سی‌آر (2004-2013). تعامل انسان و اطلاعات، 5(1)، 59-70.  بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از: https://hii.khu.ac.ir/article-1-2716-fa.pdf
حسن‌زاده، محمد؛ زندیان، فاطمه؛ احمدی مینق، سیده سمیه (1397). نگاشت ساختار و چیدمان تاریخی مفاهیم علم اطلاعات و دانش‌‌‌‌شناسی: با رویکرد متن‌کاوی (2004-2013). پژوهش‌نامه علم‌سنجی، 4(8)، 142-123. Doi: 10.22070/RSCI.2018.616
حسینی، الهه؛ غائبی، امیر؛ برادر، رؤیا. (1399). کتابسنجی و نگاشت هم‌رخدادی واژگان در حوزه داده‌های پیوندی. پژوهش‌نامه علم‌سنجی، 7(13)، 81-116. doi: 10.22070/rsci.2020.4904.1333
خاصه، علی‌اکبر؛ قاضی‌زاده، حمید؛ فلاح اسطلخ جانی، بنفشه؛ مختاری، حیدر (1399). تحلیل علم‌سنجی یک دهه فعالیت فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات (1397-1388). فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 31(2)، 50-38. Doi: 10.30484/nastinfo.2020.2465.1931
خزانه‌ها، مهدیه؛ حیدری، غلامرضا؛ مصطفوی، اسماعیل (1398). تحلیل ساختار مطالعات «نظریه‌های علم اطلاعات» بر اساس تحلیل شبکه هم‌واژگانی مقالات در پایگاه اطلاعاتی وب‌آوساینس (۱۹۸۳– ۲۰۱۷). پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات. ۳۴ (۳)، 1076-1051. بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از : https://jipm.irandoc.ac.ir/article-1-3891-fa.pdf
خلیلی، لیلا؛ محمدی، فائقه (1399). تحلیل علم‌سنجی مجلات منتشر‌شده به زبان انگلیسی در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی ایران بر اساس داده‌های اسکوپوس. پژوهش‌نامه علم‌سنجی، 7(14)، 197-220. doi: 10.22070/rsci.2020.5329.1368
رمضانی، هادی؛ علیپور‌حافظی، مهدی؛ مؤمنی، عصمت (1397). جستاری بر دو دهه مطالعات جامعه علمی کتابخانه‌های دیجیتالی در ایران: پدیده جهان کوچک،4(2)، 19-60. Doi: 10.22091/STIM.2018.3214.1212
سهرابی، طیبه؛ غفاری، سعید (1398). شناسایی موضوعات پرکاربرد تولیدات علمی حوزه «ارتباطات علمی» با استفاده از روش تحلیل هم‌رخدادی واژگان. پژوهش‌نامه علم‌سنجی، 5(10)، 62-45. Doi: 10.22070/rsci.2019.3888.1246
سهیلی، فرامرز؛ خاصه، علی‌اکبر؛ کرانیان، پریوش (1397). روند موضوعی مفاهیم حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی ایران براساس تحلیل هم‌رخدادی واژگان. فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 29(2)، 190-171.  بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از: http://nastinfo.nlai.ir/article_2233_cbcaba966aa61975af64469eb5b07af2.pdf
سهیلی، فرامرز (۱۳۹۱). تحلیل ساختار شبکههای اجتماعی هم‌نویسندگی بروندادهای علمی پژوهشگران علم اطلاعات به‌منظور شناسایی و سنجش روابط، تعاملات و راهبردهای هم‌نویسندگی در این حوزه، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه شهید چمران اهواز، گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی.
سهیلی، فرامرز؛ خاصه، علی‌اکبر؛ کرانیان، پریوش (1398). ترسیم ساختار فکری حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی ایران بر اساس تحلیل هم‌رخدادی واژگان. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، ۳۴ (۴)، 1938-1905.doi: 10.35050/JIPM010.2019.026
 سهیلی، فرامرز؛ شعبانی، علی؛ خاصه، علی‌اکبر (1394). ساختار فکری دانش در حوزه رفتار اطلاعاتی: مطالعه هم‌واژگانی. فصلنامه تعامل انسان و اطلاعات، 2(4)، 21-36. بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از: https://hii.khu.ac.ir/article-1-2446-fa.pdf
شرفی، علی؛ علیپور‌حافظی، مهدی؛ جلالی دیزجی، علی (1392). تعیین فرایند زیست روش‌های پژوهش در پایان‌نامه‌های علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه‌های دولتی ایران از سال 1384-1388. دانش‌شناسی، 6(22)، 48-35. بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از:  https://qje.ntb.iau.ir/article_517273_a51185a5f07d2ed5406d027835dd8ca7.pdf
طاهری، پروین؛ گلینی‌مقدم، گل‌نساء؛ جعفری، حسن (1397). کتابخانه دیجیتال در وب‌آوساینس: تحلیل مقاله‌های علمی جهان با تأکید بر جایگاه ایران، مجله علم‌سنجی کاسپین، 5 (1)، 38-28. Doi: 10.22088/cjs.5.1.28
علیپور‌حافظی، مهدی؛ رمضانی، هادی؛ مؤمنی، عصمت (1396). ترسیم نقشه دانش حوزه کتابخانه‌های دیجیتالی در ایران: تحلیل هم‌رخدادی واژگان. پردازش و مدیریت اطلاعات (علوم و فناوری اطلاعات)، 33(2)، 453-488. بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از: https://jipm.irandoc.ac.ir/article-1-3327-fa.pdf
غفاری، سعید؛ غلامحسینی، محبوبه؛ جعفری‌فر، نیره (1396). بررسی تحلیلی برونداد علمی جهان در حوزه کتابخانه دیجیتالی در پایگاه اطلاعاتیWeb of Science  طی سال‌های 1992-2015. پژوهش‌نامه علم‌سنجی، 3(6)، 62-43. doi: 10.22070/rsci.2017.508
کشوری، مریم؛ همتی، زینب (1397). ترسیم نقشه علمی حوزه کتابخانه‌های عمومی با استفاده از تحلیل شبکه هم‌واژگانی. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، 24(4)، 568-545.  بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از: http://publij.ir/article-1-1867-fa.pdf
مختارپور، رضا؛ حیدری، غلامرضا؛ زوارقی، رسول؛ خاصه، علی‌اکبر (1397). ساختار فکری دانش در علم اطلاعات و دانش‌شناسی: تحلیلی کیفی بر مبنای دیدگاه متخصصان موضوعی. فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 29،43-62. بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از:   http://nastinfo.nlai.ir/article_2307_474e4d60c3ccc9d946ab6d4ee05c422c.pdf
مصطفوی؛ اسماعیل؛ عصاره، فریده؛ توکلی‌زاده راوری، محمد (1396). تحلیل ساختار واژگان و مفاهیم مقالات علم اطلاعات و دانش‌شناسی بر اساس تحلیل شبکۀ اجتماعی در پایگاه وبگاه علم در دو دورۀ قبل و بعد از پیدایش وب (1993-1997 و 2009-2013). تحقیقات اطلاع‌رسانی کتابخانه‌های عمومی. 23 (2)، 264-237. بازیابی‌شده در 12 اردیبهشت 1400 از: http://publij.ir/article-1-1631-fa.pdf
Callon, M., Courtial, J. P., Turner, W. A., & Bauin, S. (1983). From translations to problematic networks: An introduction to co-word analysis. Information (International Social Science Council)22(2), 191-235.‏ doi: 10.1177/053901883022002003
Candela, L., D. Castelli, P. Pagano, C. Thanos, Y. Ioannidis, G. Koutrika, et al. (2007). Setting the foundations of digital libraries: the DELOS manifesto. D-Lib Magazine 13 (3/4). http://www.dlib.org/dlib/march07/castelli/03castelli.html (accessed July 10, 2013).
Chen, Y., Wang, J., Li, P., & Guo, P. (2019). Single document keyword extraction via quantifying higher-order structural features of word co-occurrence graph. Computer Speech & Language57, 98-107.‏ doi; 10.1016/j.csl.2019.01.007
De la Hoz-Correa, A., Muñoz-Leiva, F., & Bakucz, M. (2018). Past themes and future trends in medical tourism research: A co-word analysis. Tourism Management, 65, 200-211.‏ doi: 10.1016/j.tourman.2017.10.001
Ding, Y., Chowdhury, G. G., & Foo, S. (2001). Bibliometric cartography of information retrieval research by using co-word analysis. Information processing & management37(6), 817-842.‏ doi: 10.1016/S0306-4573(00)00051-0
Fujita, K., Kajikawa, Y., Mori, J., & Sakata, I. (2014). Detecting research fronts using different types of weighted citation networks. Journal of Engineering and Technology Management32, 129-146.‏ doi: 10.1016/j.jengtecman.2013.07.002
Gálvez, C. (2018). El campo de investigación del Análisis de Redes Sociales en el área de las Ciencias de la Documentación: un análisis de co-citación y co-palabras. Revista General de Información y Documentación28(2), 455.‏ doi: 10.5209/RGID.62834
Hou, J., Yang, X., & Chen, C. (2018). Emerging trends and new developments in information science: A document co-citation analysis (2009–2016). Scientometrics115(2), 869-892.‏ doi: 10.1007/s11192-018-2695-9
Hu, C. P., Hu, J. M., Deng, S. L., & Liu, Y. (2013). A co-word analysis of library and information science in China. Scientometrics97(2), 369-382.‏ DOI: 10.1007/s11192-013-1076-7
Katsurai, M., & Ono, S. (2019). TrendNets: mapping emerging research trends from dynamic co-word networks via sparse representation. Scientometrics121(3), 1583-1598.‏ DOI: 10.1007/s11192-019-03241-6
Khasseh, A. A., Soheili, F., Moghaddam, H. S., & Chelak, A. M. (2017). Intellectual structure of knowledge in iMetrics: A co-word analysis. Information processing & management53(3), 705-720.‏ doi: 10.1016/j.ipm.2017.02.001
Liu, C. S., and X. J. Zhang. (2011). Statistic analysis of the papers on digital libraries. Journal of Modern Information 31 (3): 113–116. doi: 10.1007/s11192-011-0586-4
Liu, G. Y., Hu, J. M., & Wang, H. L. (2012). A co-word analysis of Digital library field in China. Scientometrics91(1), 203-217.‏ DOI: 10.1007/s11192-011-0586-4
Mazzocchi, F. (2018). Knowledge organization system (KOS): an introductory critical account. KO KNOWLEDGE ORGANIZATION45(1), 54-78.‏ DOI: 10.5771/0943-7444-2018-l-54
Mahesh, G., and R. Mittal. (2008). Digital libraries in India: a review. Libri 58 (1): 15-24. DOI: 10.1515/libr.2008.002
Mokhtarpour, R., & Khasseh, A. A. (2020). Twenty-six years of LIS research focus and hot spots, 1990–2016: A co-word analysis. Journal of Information Science, doi: 10.1177/0165551520932119.‏
Nguyen, S. H. 2013. Trends in Digital library research: a knowledge mapping and ontology engineering approach. Doctoral dissertation, University of technology, Sydney. doi: 10.1002/asi.22830
Olmeda-Gómez, C., Ovalle-Perandones, M. A., & Perianes-Rodríguez, A. (2017). Co-word analysis and thematic landscapes in Spanish information science literature, 1985–2014. Scientometrics113(1), 195-217.‏ DOI: 10.1007/s11192-017-2486-8
Qiu, J. P., and F. Ma. (2010). Study on Chinese Digital library research papers. Library and Information Service 54 (17): 27–31. http://www.lis.ac.cn/EN/article/downloadArticleFile.do?attachType=PDF&id=11093 (accessed July 10, 2021).
Qiu, J. P., and M. Z. Wang. (2010). The analysis of the Digital library research paper in China from the years of 1999 to 2008. Journal of Intelligence 29 (2): 1–5.
Shen, L., Xiong, B., & Hu, J. (2017). Research status, hotspots and trends for information behavior in China using bibliometric and co-word analysis. Journal of Documentation. ‏
van Nunen, K., Li, J., Reniers, G., & Ponnet, K. (2018). Bibliometric analysis of safety culture research. Safety Science108, 248-258.‏ doi: 10.1016/j.ssci.2017.08.011
Wei, J. C., and H. Y. Wei. (2011). The analysis of hot topics on Digital library research by citespace II. Library Journal 30 (4): 70-88.
Zhang, X., and Y. J. Lv. (2010). Research overview on development of Digital library in China in the past five years. Researches in Library Science 2: 18–22.
Zhu, X., & Zhang, Y. (2020). Co-word analysis method based on meta-path of subject knowledge network. Scientometrics, 1-14‏, 23(2), 237-264. doi: 10.1007/s11192-020-03400-0
Zou, Q., & Park, E. G. (2018). Linking historical collections in an event-based ontology. Digital Library Perspectives.‏ doi: 10.1108/DLP-02-2018-0005
CAPTCHA Image