نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علم اطللاعات و دانش شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

2 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

4 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

چکیده

مقدمه: با توجه به اهمیت شناسایی انواع موجودیت‌ها و صفات ویژه آن‌ها در بافت اطلاعاتی ایرانی ـ اسلامی از دیدگاه سازماندهی اطلاعات و دانش، این پژوهش ضمن شناسایی و تعیین انواع مذکور، صفات بومی این موجودیت­ها را نیز به‌طور کامل تعیین نمود.
روش‌شناسی: این پژوهش از لحاظ ماهیت و هدف، یک پژوهش توسعه‌ای ـ کاربردی است که با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شد. واحد ثبت، موجودیت­­های داده­ای در بافت اطلاعاتی ایرانی ـ اسلامی و همچنین صفات بودند. واحد معنا نیز، پیشینه­های فراداده‌ای در نظر گرفته شد. ابتدا با استفاده از روش اسنادی، و با سرشماری پیشینه‌های فراداده‌ایِ موجودیت­‌های داده‌ای ایرانی ـ اسلامی در فهرست کتابخانه ملی ایران، کتابخانه آستان قدس رضوی، کتابخانه مرکز فرهنگ و معارف قرآن، کتابخانه دفتر تبلیغات اسلامی و مقالات سه پایگاه اطلاعاتی ویکی‌فقه، ویکی‌شیعه و ویکی اهل بیت برای هر یک از انواع مورد بررسی قرار گرفت و انواع و صفات ویژه استخراج گردید. سپس با مصاحبه با 5 متخصص در حوزه انتشارات ایرانی ـ اسلامی و سازماندهی اطلاعات، بررسی دقیق‌تر انواع و صفات ویژه موجودیت‌های داده‌ای در حوزه ایرانی ـ اسلامی صورت گرفت. سؤالات مصاحبه به تفکیک برای هرکدام از انواع و صفات ویژه موجودیت‌های داده‌ای بود. بخشی نیز برای ذکر صفات پیشنهادی در نظر گرفته شد.
یافته ­ها: 8 نوع موجودیت داده‌ای دارای صفات ویژه در موجودیت‌ها شناسایی شد که شامل نوع اول مستدرک/ ذیل/ تکلمه/ الحاقات دارای شش صفت ویژه و تنها صفت ویژه «نوع مستدرک» دارای سه صفت در سطح اول بود؛ نوع دوم تقریر/ امالی/ تحریر دارای یک صفت ویژه؛ نوع سوم شرح/ توضیح/ تفسیر/ تبیین دارای دو صفت ویژه؛ نوع چهارم اجازه دارای دو صفت ویژه؛ نوع پنجم سماعات دارای یک صفت ویژه؛ نوع هفتم حاشیه‌ها/ تعلیقات دارای دو صفت ویژه؛ نوع هفتم جنگ/ سفینه/ کشکول/ بیاض/ مرقع/ خرقه دارای یک صفت ویژه و نوع هشتم تذکره/ زندگینامه/ سرگذشتنامه/ بیوگرافی/ تراجم دارای سه صفت ویژه.
نتیجه: با توجه به اینکه در فرانماها و استانداردهای جدید به انواع و صفات ویژه آن‌ها در موجودیت‌های داده‌ای بافت ایرانی ـ اسلامی پرداخته نشده است نتایج پژوهش حاضر می‌بایست در ایجاد پروفایل کاربردی فراداده­ای جهت توصیف و سازماندهی انواع و صفات ویژه موجودیت­های داده­ای بافت اطلاعاتی ایرانی ـ اسلامی در محیط وب کنونی به کار رود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Identifying the Special Types and Properties of Data Entities in the Iranian-Islamic Information Context from the Perspective of Information and Knowledge Organization

نویسندگان [English]

  • Sara Sohrabzadeh 1
  • Masoumeh Karbala Aghaie Kamran 2
  • Seyed Mahdi Taheri 3
  • Zoya Abam 4

1 PhD student of Knowledge and Information Science, Alzahra University, Tehran, Iran.

2 Associate Professor, Department of Knowledge and Information Science, Alzahra University, Tehran, Iran

3 Associate Professor, Department of Knowledge and Information Science, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran

4 Assistant Professor, Department of Knowledge and Information Science, Alzahra University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Introduction: Aiming at identifying and determining the types and attributes of data entities in the Iranian-Islamic information context in order to apply them to enrich the metadata standards and schemas, the current research aims to determine the types of specific data entities in the Iranian-Islamic information context and the attributes of these data entities.
Methodology: The research was considered as developmental-applied research that conducted content analysis method. The specific data entities and their attributes of the Iranian-Islamic information context were extracted with the help of using the Delphi technique and documentation method. 10 experts in the field of information and knowledge organization were selected by purposeful sampling. In the next step, metadata entities of Iranian and Islamic data entities of National Library of Iran, Astan Quds Razavi Library, Library of Quranic Culture and Knowledge Center, and Library of Islamic Promotion Office and articles of the two databases of Wikifegh and Wikishia for each type of specific attributes of specific types of extracted data entities were examined.  
Findings:  To realize the goal of the research, 8 specific types of data entities were identified in the Iranian-Islamic information context by conducting the documental investigations. In the next step, suitable attributes for these types were extracted. 8 special types of data entities with special features were identified in Iranian-Islamic data entities, which include the first type of Mostadrak/ Zeil/ Takmaleh/ Elhaghat; The second type of Taghrir/ Amali/ Tahrir; The third type of Description/ Explanation/ Interpretation; The fourth type of Ejazeh; The fifth type of Samaat; The sixth type of Talighat/ Comment Margins; The seventh type is Jong / Safineh / Kashkol/ Bayaz/ Moraqa/ Khergheh and finally, the eighth type is Tazkereh/ Biography/ Autobiography. In Mostadrak/ Zeil/ Takmaleh/ Elhaghat, which are written to complete another book and compensate for its shortcomings, the four main attributes were included: Type of Mostadrak, Writing Style, Structure, and Missing Part. The only main attribute "Type of Mostadrak" has three attributes at the first level. In the Taghrir/ Amali/ Tahrir, authors have discussed the basics, reasons and explanations of their teachers during the presentation of the lesson, that is, the teacher has expressed and explained something and someone else has written it, the attribute of the Type of lecture was identified. In Description/ Explanation/ Interpretation, which means explaining the conditions governing the poem or writing, two attributes including the structure of the description and the sources of the description were identified. Ejazeh, which is discussed in the field of Hadith sciences, means that authority has permitted a person to enter into the discussion of Hadith and be a narrator of Hadith. It has two attributes, types of Ejazeh and degrees of Ejazeh. Sama'ats are discussed in the field of Hadith and its content is listening to Hadiths or hearing Hadiths and it has an attribute of the level of listening. In Talighat/ Comment Margins, which are generally taken as synonyms, two main attributes were identified, including the style of writing and the validity of the margin. In Jong / Safineh / Kashkol/ Bayaz/ Moraqa/ Khergheh, which are collections of materials, especially poems which have been compiled with the taste and effort of one or more people, the attribute of the type of Jong was identified. Finally, the Tazkereh/ Biography/ Autobiography has three attributes: the type of Tazkereh, the order of the book or the method of arrangement, and the number of entries.
Conclusion: .In the current research, the attributes of various Iranian-Islamic data entities were identified so that these data entities can be represented and described optimally. The attributes of Iranian-Islamic data entities identified can be used to create a metadata application profile to describe and organize specific types of Iranian-Islamic information context data entities, especially in the electronic environment. Since the use of these attributes increases access points and improves accessibility to data entities, they can be used in different standards or different library software packages.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Data Entities
  • Iranian-Islamic Context
  • Types of Entities
  • Properties
آراسته، منوچهر، فتاحی، رحمت‌الله و آزاد، اسدالله (1390). پژوهشی پیرامون الگوی مناسب برای ذخیره و بازیابی اطلاعات کتابشناختی و نسخه‌شناسی کتاب‌های چاپ سنگی. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 14(2). 193-217.
آقابزرگ تهرانی (۱۴۰۳ ق). الذریعة. ج ۲، ص ۳۰۵.
اجازه (حدیث) (1397). ویکی فقه. بازیابی شده در 1 شهریور 1400 از: https://wikifeqh.ir/%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%87_(%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB
باقری‌فر، سپیده، و موسوی چلک، افشین (1396). بررسی میزان سازگاری قواعد آر. دی. ای. با آثار وابسته فارسی (مطالعه موردی: شاهنامه). بازیابی شده در 1 شهریور 1400 از: https://civilica.com/doc/1168241
تذکره (1400). ویکی­پدیای فارسی. بازیابی شده در 5 شهریور 1400 از: https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B0%DA%A9%D8%B1%D9%87
حاشیه (1397). ویکی فقه. بازیابی شده در 5 شهریور 1400 از: https://wikifeqh.ir/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87
راد، علی (۱۳۸۷). مستدرک‌نگاری، گونه‌شناسی نمونه‌های برتر مستدرکات حدیثی مشکوة، ش ۱۰۰.
ربانی، محمدحسن (1398). دانش تقریرنویسی. تهران: امیرکبیر، ص ۱۳.
رخشانی، مریم؛ نوکاریزی، محسن، و حاجی­زین­العابدینی، محسن (1392). توصیف منابع ِدر مقایسه با قواعد فهرستنویسی انگلوامریکن». فصلنامه مطالعات ملی اینترنتی در آر. دی. ا. کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 24(4)، 82-99.
ستوده، غلامرضا (1373). مرجع‌شناسی و روش تحقیق در ادبیات. تهران: سمت، چاپ سوم، ۱۳۷۳.
فتحیان، اکرم. (1395). طراحی الگوی هستان‌شناسی فراداده‌ای فهرست کتابخانه ملی ایران مبتنی بر روش داده‌های پیوندی. رساله دکتری. علم اطلاعات و دانش­شناسی. دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.
فردحسینی، مهسا. (1398). بررسی تأثیر استانداردها و الگوهای مفهومی بافت کتابخانه­ای بر بهبود کاربردپذیری خرده‌های غنی. رساله دکترا. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.
فردحسینی، مهسا. (1390). تبیین روابط کتابشناختی حاکم بر پیشینه‌های فهرست‌نویسی مبتنی بر مارک ایران با استفاده از الگوی ملزومات کارکردی پیشینههای کتابشناختی (اف. آر. بی. آر.). دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال.
طاهری، سیدمهدی (1389). استاندارد «توصیف و دسترسی به منبع RDA» و بافت ایرانی و اسلامی. کلیات کتاب ماه. اطلاعات و ارتباطات و دانش‌شناسی. (1)، 5-6.
طاهری، سیدمهدی (1393). کارگاه آموزشی خرده‌های غنی: ریزداده‌ها، ریزفرمت‌ها، و چهارچوب توصیف منبع (خصایص). برای موسسه خانه کتاب. تهران: بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب، سرای اهل‌قلم، 12 اردیبهشت 1393.
کمالی­فرد، مژده (1400). تذکره. دایره­المعارف کتابداری و اطلاع­رسانی. بازیابی شده در 1 مهر 1400 از: http://portal.nlai.ir/daka/Wiki%20Pages/%D8%AA%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%87.aspx
محمدی استانی، مرتضی. (1398). طراحی طرحواره قالب داده­های خرد نسخه­های خطی ایرانی ـ اسلامی و واکنش موتورهای کاوش وب به پیشینه­های مبتنی بر آنها. رساله دکترا. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی. دانشگاه اصفهان
مستدرک‌نویسی (۲۰۱۹). ویکی شیعه. بازیابی شده در 1 شهریور 1400 از:  https://wikishia.net/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%AF%D8%B1%DA%A9%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C&oldid=492193.
Kärle E., Şimşek U., Akbar Z., Hepp M., Fensel D. (2017) Extending the Schema.org Vocabulary for More Expressive Accommodation Annotations. Information and Communication Technologies in Tourism. 31-41. DOI 10.1007/978-3-319-51168-9_3.
Lundgren, J., Simpson, B. (1999). Looking through users' eyes: What do graduate students need to know about internet resources via the library catalog?. Journal of Internet Cataloging, 1(4): 31-44. Retrieved 20 July 2021 from : http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1300/J141v01n04_03#preview
Şimşek U., Kärle E., Holzknecht O., Fensel D. (2018) Domain Specific Semantic Validation of Schema.org Annotations. In: Petrenko A., Voronkov A. (eds) Perspectives of System Informatics. PSI 2017. Lecture Notes in Computer Science, vol 10742. Springer, Cham.
Wallis, R., Isaac, A., Charles, V., and Manguinhas, H. (2017). Recommendations for the application of Schema.org to aggregated Cultural Heritage metadata to increase relevance and visibility to search engines: the case of Europeana. The Code4Lib Journal, 36. Retrieved 23 July 2021 from http://journal.code4lib.org/articles/12330#appendix1
CAPTCHA Image