نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسنده

دانشگاه خوارزمی

چکیده

مقدمه: شیوه تهیه برنامه درسی و کیفیت محتوای آن، با مهارت و توانمندی دانش‌آموختگان ارتباط مستقیم دارد. هدف این مطالعه، تحلیل برنامه درسی دانشگاهی علم اطلاعات و دانش­شناسی در مقاطع مختلف تحصیلی است. در این پژوهش وضعیت این برنامه‌ها بر پایه طبقه­بندی بازنگری شده بلوم و در دو جنبه وضعیت ابعاد دانش (واقعی، مفهومی، فرایندی و شناختی) و وضعیت مهارت‌های شناختی (یادآوری، درک، کاربرد، تحلیل، ارزیابی و آفرینش) بررسی شده است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی است که با رویکرد کیفی و با استفاده از شیوه تحلیل محتوا (کیفی و کمّی) انجام شد. جامعه این پژوهش، آخرین ویرایش برنامه‌های درسی رشته علم اطلاعات و دانش­شناسی بود که در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا مورد بررسی قرار گرفت. ابزار این پژوهش، سیاهه وارسی بود که ساخت آن مبتنی بر طرح طبقه­بندی بازنگری شده بلوم توسط اندرسون و کراسول (Anderson, & Krathwohl, 2001) انجام شد. برای تحلیل داده‌ها نرم‌افزار 2018 MAXQDA به‌کار رفت و بررسی پایایی با استفاده از شیوه توافق بین کدگذاران میزان 5/95 درصد را نشان داد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد از منظر مهارت‌های شناختی در برنامه درسی مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد، مهارت‌های سطح پایین شناختی بیشتر مورد توجه قرار گرفته‌اند اما تناسب و تقدم مهارت‌های هر سطح رعایت نشده است. در برنامه‌های درسی مقطع دکتری میزان تأکید بر مهارت‌های هر دو سطح یکسان است. از منظر دانشی نیز در مقطع کارشناسی بسامد دانش فرایندی و در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری بسامد دانش مفهومی بیش از انواع دانش‌های دیگر است. همچنین مشخص شد برنامه‌های رشته/گرایش‌ها در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری تفاوت‌هایی در جنبه‌های شناختی و دانشی دارند.
نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد بر پایه طبقه‌بندی بازنگری شده بلوم، هدف‌های رفتاری برنامه‌های درسی رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی در هر سه مقطع با وضعیت مطلوب فاصله دارند و بازنگری این برنامه‌ها ضروری است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Is This Knot Blind? Analysis of the Curricula of Knowledge and Information Science from a Cognitive and Knowledge Perspective

نویسنده [English]

  • Somaye Sadat Akhshik

Kharazmi university

چکیده [English]

Introduction: The curriculum and the quality of its contents are directly related to the skills and abilities of graduates. The purpose of this study is to analyze the curriculum of knowledge and information science discipline at different educational levels from a cognitive and knowledge perspective. In this research, the status of these lessons was studied based on Bloom's revised taxonomy and on two aspects of the status of the dimensions of knowledge (factual, conceptual, procedural and metacognitive) and the status of cognitive skills (remember, understand, apply, analyze, evaluate and create).
Methodology: This study is an applied research with a qualitative approach, using content analysis method (qualitative and quantitative). The research population was the latest edition of the curriculum for knowledge and information science, which was studied in three B.A., M.A. and Ph.D. educational degrees. The study tool was a check list based on the Bloom revised taxonomy released by Anderson & Krathwohl (2001). MAXQDA 2018 was used for data analysis and the reliability test by using codifier agreement was 95.5%.
Findings: Findings showed that cognitive skills in B.A. and M.A. curricula paid more attention to lower level skills, but the suitability and priority of skills of each level were not considered. In Ph.D. curricula, the emphasis on the skills of both levels was the same. From the perspective of knowledge, the frequency of procedural knowledge at the B.A degree and, the frequency of concept knowledge at the M.A. and Ph.D. degrees were more than other types of knowledge-related dimensions. It was also found that there were differences in cognitive and knowledge aspects in M.A. and Ph.D. degrees.
Conclusions: The results of this study showed that based on Bloom's revised taxonomy, the behavioral goals of the curriculum of knowledge and information science in three studied degrees distance from the desirable situation and reviewing these curricula is essential.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Content analysis
  • Knowledge and information science
  • Bloom's revised taxonomy
  • cognitive skills
  • knowledge types
ابرامی، هوشنگ (1354). نقطه آغاز: گره کور آموزش دانش‌شناسی. نامه انجمن کتابداران ایران، 32، 543-554.
آلکین، ام، اس. (1384). الگوهای ارزیابی برنامه درسی، (کورش فتحی واجارگاه، مترجم). اقتباس از کتاب برنامه درسی، نظرگاه‌ها، رویکردها و چشم‌اندازها، مهرمحمدی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
بلوم، سمیوئل بنجامین، انگهارت، ماکس دی. (1374). طبقه‌بندی هدف‌های پرورشی. (علی‌اکبر سیف و خدیجه علی‌آبادی، مترجم). تهران: رشد.
پاسیار، پریسا، قاضی میرسعید، سید جواد و حری، عباس (1389). بررسی تطبیقی شرح درس مبانی کتابداری و اطلاع‌رسانی مقاطع مختلف تحصیلی دانشگاه‌های منتخب ایران و جهان. اطلاع‌شناسی، 28، 39-60.
حری، عباس (1384). چالش‌ها و راهکارهای آموزش کتابداری در گفتگو با عباس حری. مصاحبه‌کننده فرزاد دادرس. کتاب ماه کلیات، 90 و 91، 6-17.
حسن‌زاده، حسام (1394). بررسی تطبیقی سرفصل دروس دوره کارشناسی طراحی گرافیک در ایران و منتخبی از دانشگاه‌های جهان. مطالعات تطبیقی هنر، 5(9)، 35-46.
حسن‌زاده، محمد، زندیان، فاطمه و نویدی، فاطمه (1393). بررسی سازگاری میان کتاب‌های منتشرشده و مباحث آموزشی کتابداری و اطلاع‌رسانی در مقطع کارشناسی در ایران. مدیریت اطلاعات و دانش‌شناسی. 1(1)، 33-45.
حیاتی، زهیر (1383). آموزش‌های کتابداری و اطلاع‌رسانی در ایران: گذشته، حال، آینده. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 57، 25-41.
دیانی، محمدحسین، رجبی، محمدحسن، شعبانی، احمد، عازم، پرویز، قزل ایاغ، ثریا، لاریجانی، حجت‌الله و مختاری معمار، حسین (1372). ارزیابی برنامه‌های درسی رشته کتابداری در سطح کارشناسی، پیام کتابخانه، 3(4)، 33-64.
دیوسر، هدی و جعفری گهر، منوچهر (1393). ارزیابی برنامه‌های درسی رشته آموزش زبان انگلیسی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد بر مبنای طبقه‌بندی بازنگری شده بلوم. پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی. 32، 73-99.
شهبازی، رحیم، فهیم‌نیا، فاطمه، حکیم‌زاده، رضوان و فدایی، غلامرضا (1394). تحلیل سرفصل‌های برنامه‌های درسی کارشناسی ارشد و کارشناسی رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی بر اساس فرصت‌های شغلی نوظهور مبتنی بر فناوری اطلاعات در بازار کار جهانی. فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 18(2)، 103-140.
صالحی عمران، ابراهیم، ایزدی، صمد و رضایی، فرزانه (1388). تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دوره ابتدایی بر مبنای مؤلفه‌های آموزش جهانی. مطالعات برنامه درسی، 13 و 14، 141-176.
عزیزی، یعقوب، صادقی، علیرضا و عبداللهی، حسین (1395). ارزشیابی کیفیت درونی برنامه درسی دروس عمومی دوره کارشناسی از دیدگاه اساتید و دانشجویان. پژوهش‌های کیفی در برنامه‌ریزی درسی. 2، 1-24.
علی‌پور ندوشن، خدیجه، طلاچی، هما و خوشگام، معصومه (1385). بررسی کتاب‌های منتشر شده کتابداری و اطلاع‌رسانی (1358-84) و همخوانی آنها با محتوای سرفصل مصوب دروس. مدیریت سلامت، 9(25)، 13-22.
علیمحمدی، داریوش (1386). جایگاه اقتصاد اطلاعات در برنامه آموزشی علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی. اطلاع‌شناسی، 15 و 16، 161-172.
علیمحمدی، داریوش (1390). برنامه درسی دکترای کتابداری و اطلاع‌رسانی: مطالعه تطبیقی ایران و آمریکای شمالی. کتاب ماه کلیات، 166، 64-71.
فتاحی، رحمت‌الله (1379). الگویی برای بازنگری و تجدید ساختار آموزش‌های کتابداری و اطلاع‌رسانی، فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 3 (1)،21-44.
فتاحی، رحمت‌الله (1383). برنامه جدید کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی، فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 8 (2)، 9-26.
کوکبی، مرتضی (1376). نگاهی به دروس سازماندهی مواد. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات. 31، 57-69.
نیک‌زاد، فاطمه و عصاره، فریده (1394). بررسی استنادی و محتوایی کتاب‌های تألیفی فارسی موجود در سرفصل جدید کارشناسی کتابداری و اطلاع‌رسانی (مصوب 1388) کشور بر پایه استنادهای درون متنی آن کتاب‌ها. پژوهش‌نامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 5(1)، 138-152.
Anderson, L. and Krathwohl. D. A. (2001). Taxonomy for Learning, Teaching and Assessing: A Revision of Bloom's Taxonomy of Educational Objectives. New York: Longman.
Ahmad, N., M. A. Anwar, W. Ullahkhan, A. A. Idris & A. M. Al Ameen, (2014). Bloom’s taxonomy based proportionate curriculum development model. Journal of Education and Practice, 26(5), 12-16.
Belluigi, D. Z. (2009). Exploring the discourses around ‘creativity’ and ‘critical thinking’ in a South African creative art curriculum. Studies in Higher Education, 34(6), 699-717.
Chu, H. (2006). Curricula of LIS programs in the USA: A content analysis. In C. Khoo, D. Singh and A.S. Chaudhry (Eds.), Proceedings of the Asia-Pacific Conference on Library & Information Education & Practice 2006 (A-LIEP 2006), Singapore, 3-6 April 2006 (pp. 328-337). Singapore: School of Communication & Information, Nanyang Technological University.
Meda, L., and Swart, A. J. (2017). Analyzing learning outcomes in an Electrical Engineering curriculum using illustrative verbs derived from Bloom's Taxonomy. European Journal of Engineering Education, 1-14
Saladyanant, T. (2014). Library and Information Science Curriculum in Thai Universities Compared with IFLA Guidelines for Professional Library/Information Educational Programs. Procedia - Social and Behavioral Sciences, No, 120-125.
Tufail Khan, M and Mahmood, Kh. (2013). A Comparison of MLIS CurriculaTaught in Pakistani Library and Information Science Schools with Higher Education Commission Curriculum. Library Philosophy and Practic. Retrived July 1, 2018 from https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2188&context=libphilprac
Worthington, B. (2017). Towards a Better Understanding of Opportunities for Performance Training within the MLS Curriculum: Issues for Enhancing Education of Children’s Librarians. Journal of Education for Library and Information Science. 54(4), 202-218.