پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی

پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی

تحلیل وضعیت کتابخانه‌های وابسته به سازمان کتابخانه‌ها موزه و اسناد آستان قدس رضوی براساس ماتریس SWOT و ارائه راهبردهای استراتژیک مناسب برای این کتابخانه ها

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشگاه بین المللی امام رضا (ع)
3 دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات
چکیده
مقدمه:  برای تدوین برنامه های راهبردی در هر سازمان ابزارهای مختلفی وجود دارد. ماتریسSWOT یکی از این ابزارهاست که با تحلیل عوامل موثر بیرونی و داخلی هر سازمان به مدیران در تدوین این برنامه کمک می کند.  هدف این تحقیق شناسایی مهمترین نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای موجود درحوزه کتابخانه‌های وابسته سازمان کتابخانه‌ها موزه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی براساس ماتریس SWOT و ارائه راهبردهای اجرایی به‌منظور بهبود برنامه‌ها می باشد.
روش‌شناسی: تحقیق حاضر از نوع توصیفی‌پیمایشی است. برای جمع آوری اطلاعات از یک پرسش‌نامه خودساخته استفاده شد. روایی پرسش‌نامه با استفاده از نظرات کارشناسی اساتید مربوطه و پایایی آن با روش آلفای کرونباخ محاسبه و مقدار آن 98% برآورد گردید. جامعه آماری این پژوهش مدیران و کارکنان معاونت امور کتابخانه‌های وابسته به سازمان کتابخانه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی است. امتیاز وزنی مؤلفه‌‌ها با  روش وزن‌دهی رتبه‌ای محاسبه شد. در نهایت پس از تحلیل عوامل و بر اساس اهمیت و وزن هر عامل ، استراتژی های مناسب پژوهش تدوین و راهبردهای اجرایی اثربخش در جهت تقویت قوت‌ها و فرصت‌ها و کاهش ضعف‌ها و تهدیدها ارائه گردید. 
یافته‌ها: یافته ها نشان داد که تعلق کتابخانه‌ها به آستان قدس رضوی، حضور نیروهای تحصیل کرده و متخصص و مدیران با تجربه مهمترین نقطه قوت کتابخانه‌ها و کمبود فضا و استاندارد نبودن ساختمان برخی از کتابخانه‌ها، نبود ساز و کار مناسب برای وجین منابع قدیمی و نبود نگرش کلی به ضرورت پژوهش مهمترین نقطه ضعف کتابخانه‌ها محسوب می شود. مهمترین فرصت‌های موجود اهتمام رهبر فرزانه انقلاب و تولیت محترم آستان قدس رضوی به توسعه کمی و کیفی کتابخانه‌ها، حضور کارکنان تحصیل کرده و وجود پتانسیل مناسب علمی و پژوهشی در این حوزه و شناساندن کتابخانه‌ها به مراکز آموزشی و فرهنگی با توجه به انتساب کتابخانه‌ها به امام رضا(ع) و تنوع خدمات در این کتابخانه‌ها می باشد. مهمترین تهدیدهای موجود گسترش مدرک‌گرایی و عدم علاقه به مطالعه بعد از فراغت از تحصیل و محیط و مشکلات اقتصادی جامعه می باشد.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که سازمان کتابخانه ها با قرار داشتن در وضعت تهاجمی، دارای فرصت ها و نقاط قوت زیادی می باشد که می تواند با اتکال به آنها در مسیر اهداف سازمانی، بر موانع موجود غلبه نموده و نقاط ضعف خود را تقویت نماید.
کلیدواژه‌ها

ابویی‌اردکان، محمد، آذرپور، سمانه. (1391). برنامه‌ریزی راهبردی درکتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی؛ چالش‌های رویکرد برنامه‌ریزی به راهبرد. کتابداری ، آرشیو و نسخه پژوهشی: کلیات کتاب ماه، 3(174) ، 17-24.
اسدنیا، ابوالفضل، جلیل‌پور، پیمان. (1390). امکان‌سنجی خصوصی‌سازی کتابخانه‌های عمومی با استفاده از تحلیلSWOT. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، 19(73)، 213- 234.
پاکدامن‌نائینی، مریم، ضیایی، ثریا و اصنافی، امیررضا. (1393). برنامه‌ریزی راهبردی در کتابخانه تخصصی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی بر اساس روش تحلیل راهبردی SWOT. کتابداری، آرشیو و نسخه پژوهی مدیریت اطلاعات و دانش‌شناسی، 1(2)، 84-96.
پریرخ، مهری، ارسطوپور، شعله. (1388). پژوهشی پیرامون تدوین برنامه راهبردی برای گروه آموزشی کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه فردوسی مشهد: شناسایی مسائل، عوامل مطرح و مدل پیشنهادی. مطالعات تربیتی و روان‌شناسی، 36. 201-226.
پشتونی‌زاده، میترا، فرج‌پهلو، عبدالحسین. (1391). ارزیابی و مقایسه کتابخانه‌های مرکزی و دانشکده‌ای دانشگاه شهیدچمران بر اساس تحلیل SWOT. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 3(59).
خلعتبری، محمدجواد. (1385). آمار و روش تحقیق. تهران: پردازش.
ذاکرشهرک، مینا، اباذری، زهرا. (1392). ارزیای عملکرد کتابخانه‌های کانون پرورش فکرکودکان و نوجوانان در ایران براساس روش تحلیل راهبردی SWOT. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 95، 6-25.
سازمان کتابخانه‌ها، موزه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سندچشم انداز بیست‌ساله آستان قدس رضوی در افق 1404ه.ش. (1391). مشهد: آستان قدس رضوی، ص 3.
سالاری، محمود. (1390). برنامه راهبردی اداره مخطوطات سازمان کتابخانه‌ها موزه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی. نشریه الکترونیکی شمسه، بازیابی در 9آذر1394
شریف‌زادگان، محمدحسین، ملک‌پوراصل، بهزاد. (1393). مبانی نظری و تجارب به کارگیری ماتریس تحلیلی سوات (Swot) در برنامه‌ریزی استراتژیک توسعه منطقه‌ای (تجربه کشورهای اسکاندیناوی و یک تجربه از ایران).تهران: دانشگاه شهید بهشتی،مرکز چاپ و انتشارات.
عصار، فریده، اسدنیا، ابوالفضل و جلیل‌پور، پیمان. (1393). تدوین برنامه راهبردی گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شهید‌چمران اهواز با استفاده از تحلیل SWOT. مدیریت اطلاعات و دانش‌شناسی، 1(2)، 13-30.
فقهی‌فرهمند، ناصر. (1387). تدوین برنامه استراتژیک سازمان (علمی و عملی). تبریز: فروزش.
مریدی، سیاوش. (1385). فرهنگ مدیریت کسب‌وکار. تهران: سازمان مدیریت صنعتی.
معینی، علیرضا. (1385). مدیریت استراتژیک. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.
هریسون، جفری. (1390). مدیریت استراتژیک (محمد اعرابی، مترجم). تهران: مهکامه.
 
Ugah, A. D. (2007). A SWOT Analysis of the University Library of Michael Okpara University of Agriculture Library, Umudike, Nigeria. Library Philosophy and Practice (e-journal), 148. Retrieved Nov.29, 2017 from: http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article
Fernandez, J. (2009). A SWOT analysis for social media in libraries. Online, 33(5), 35. 2017from https://digitalcommons.library.umaine.edu/cgi/viewcontent.cgi
Suresh Kumar, P.K. (2012). University libraries in Kerala: A SWOT analysis for marketing. Library Philosophy and Practice. 787. Retrieved Nov 5, 2017 fromhttps://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article
Mahmood, K, Hameed, A. & Haider, S.J. (2005). Fundraising in Pakistani libraries: Perceptions of library leaders. International Information and Library Review, 37(2), 117-125. Retrieved Nov 11, 2017 from: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1057231705000263
Mapulanga, P. (2012). SWOT analysis in the planning of information services and systems in university libraries: The case of the University of Malawi strategic plans. The Bottom Line, 26(2), 70-84. Retrieved Nov 7, 2017 from: https://www.emeraldinsight.com/doi/abs/10.1108/BL-12-2012-0034
Piorun, M. (2011). Evaluation of strategic plans in academic medical libraries. Library & Information Science Research, 33(1), 54-62. Retrieved Nov 15, 2017 from: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S074081881
Soehner, B. (2012). Change management in libraries: An essential competency for leadership. Paper presented at the Proceedings of the IATUL Conferences. Paper 14. Retrieved Nov 22, 2017 from: https://docs.lib.purdue.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2059&conte
Wendell, B. (1997). Foundations of futures studies: Human science for a new era. Transaction Publishers, 1: 365. Retrieved Nov 2, 2017 from: https://www.google.com/search?client=firefoxb&q=Foundations+of+futures+studies%3A
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.