ارائۀ شیوه‌نامه‌ای بهمنظور حفظ دانش بومی در کتابخانه‌های روستایی

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه بیرجند

2 دانشگاه فردوسی مشهد

3 پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران

چکیده

مقدمه: دانش بومی،دانش محلی، سنتی یا قومی است که ماهیت آن تجربی،شفاهی وذهنی است. تدوین آن دشوار است چرا که دانشی ضمنی و پنهان است با ظهور علم نوین و پیشرفت جوامع مورد غفلت قرار گرفته و در معرض نابودی است. این جنوبی در کتابخانه‌های روستایی انجام گرفت مطالعه با هدف پیشنهاد و ارائۀ الگویی به‌منظور مستندسازی، حفظ و اشاعۀ دانش بومی روستاییان خراسان.
روش‌شناسی: این مطالعۀ کیفی به‌روش نظریۀ زمینه‌ای انجام شد. داده‌ها به‌کمک ابزار مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته از نمونه‌ها گردآوری شد. نمونه را بیست مرد و ده زن روستایی، هشت کتابدار و سه نفر مطلع از دانش بومی استان خراسان جنوبی تشکیل داد. روایی پژوهش به‌کمک بازخورد همتایان و توضیح مفصل و غنی و داوران بیرونی تأیید شد. پایایی پژوهش نیز از طریق تصویربرداری و ضبط صدا و یاداشت‌برداری واژه‌به‌واژه با آوانگاری تقویت شد.
یافته‌ها: یافته­ ها نشان داد  سازمان‌های بسیاری می‌توانند به‌منظور حفظ و اشاعۀ دانش بومی فعالیت کنند. دراین‌میان، کتابخانه‌های روستایی می‌توانند در بین سازمان‌ها نقش مؤثری ایفا کنند؛ چون نزدیکترین مراکز دانش در روستا هستند و با ایجاد انگیزه و افزایش مهارت‌های تخصصی، فنی، پژوهشی و کلامی به کتابداران و همچنین با مستندسازی دانش بومی به‌هر دو صورت رقومی و چاپی می‌توانند در نقش هماهنگ‌کننده ظاهر شوند.
نتیجه گیری: شیوه‌نامۀ به‌دست‌آمده مهم‌ترین نتیجۀ حاصل از این پژوهش بود. این شیوه‌نامه بر چهار اصل تخصص، تعهد، تعامل و تعادل استوار است. از طریق این شیوه‌نامه، ده مرحلۀ شناسایی، انتخاب، یادگیری، ارتباط، اقدام، پیاده‌سازی، بازبینی، ثبت، سازماندهی و دسترسی، به‌منظور مستندسازی، حفظ و اشاعۀ دانش بومی روستاییان به کتابخانه‌های کتابخانۀ روستاییروستایی خراسان جنوبی ارائه داده شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Providing a proposed protocol to preserve indigenous knowledge in rural libraries

نویسندگان [English]

  • Sulmaz Frutani 1
  • Mohsen Nowkarizi 2
  • Mohammad Reza Kiani 1
  • Hamid reza Mokhtari Aski 3
1 Birjand University
2 Ferdowsi University of Mashhad
3 Imam Khomeini College
چکیده [English]

Introduction: Indigenous knowledge is an experiential, verbal and mental knowledge. It is difficult to compile because the implied knowledge is hidden and is neglected and subject to destruction with the advent of modern science and the progress of societies. This study aimed to propose and provide a protocol to document, preserve and promote South Khorasan villagers’ indigenous knowledge in rural libraries.
Methodology: Grounded theory method was performed. Data were collected based on a semi-structured interview from 3 different samples, including a sample of 20 rural males and 10 rural females, a sample of 8 rural librarians, and finally a sample of 3 governmental officers informed in indigenous knowledge in South Khorasan province. The study validity was confirmed by peer feedback, detailed and rich explanations, and external reviewers. The study reliability was strengthened by imaging and sound recording and verbatim taking notes along with transliteration.
Findings: Based on the results, many organizations are able to work in order to preserve and promote indigenous knowledge. In the meantime, as rural libraries are the nearest centers for preserving knowledge in the country, they can motivate and increase the professional, technical, research and verbal skills of their librarians, and play a coordinating role among other organizations, with documentation of indigenous knowledge in both digital and print formats. The yielded protocol was the most important outcome of this study which was based on four principles of expertise, commitment, interaction and balance, and in which ten stages, including identification, selection, learning, communication, action, implementation, monitoring, recording, organization and access were offered to document, preserve and promote indigenous knowledge of villagers in rural libraries of South Khorasan.
Conclusion: Paying attention to the role of the libraries, especially rural libraries, is a new subject in documenting, preserving or disseminating indigenous knowledge and proposing a protocol for this aim can be beneficial and applicable in Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • rural libraries
  • Indigenous knowledge
  • Grounded theory
  • documentation
  • dissemination
ادیب‌‌حاج‌باقری، محسن، پرویزی، سرور و صلصالی، مهوش. (1389). روش‌های تحقیق کیفی. تهران: نشر و تبلیغ بشری.
استراوس، انسلم، کوربین، جولیت. (1392). مبانی پژوهش کیفی فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای (ابراهیم افشار، مترجم). تهران: نشر نی.
امیری اردکانی، محمد و شاه ولی، منصور. (1382). مبانی، مفاهیم و مطالعات دانش بومی کشاورزی. تهران: وزارت جهاد کشاورزی.
پاپ‌زن، عبدالحمید، حسینی، سید محمود، ازکیا، مصطفی و عمادی، محمدحسین. (1386). تدوین مدل مفهومی حاصل از تلفیق دانش بومی و رسمی با استفاده از نظریه بنیانی به‌منظور دستیابی به رهیافت ترویجی مناسب مطالعۀ موردی منطقۀ بیلوار شهرستان کرمانشاه. فصلنامه اقتصاد کشاورزی و توسعه (ویژه سیاست‌های کشاورزی)، 15(58)، 151-176.
حریری، نجلا. (1385). اصول و روش‌های پژوهش کیفی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
دهقانی‌تفتی، محمدعلی. (1384). طرح جمع‌آوری و ثبت دانش بومی بخش کشاورزی در روستاهای شهرستان تفت (قسمت آب و خاک). طرح پژوهشی. مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، گروه تحقیقات و توسعه روستایی.
زمانی‌پور، اسدالله، محمدقلی‌نیا، جواد و غوث، کمال. (1390). کاربرد دانش بومی در تولید محصولات دامی مطالعه موردی: ناحیه هردنگ. فصلنامه مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، (23)،74-97.
کرسول، جان. (1391). پویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد (روایت پژوهی، پدیدارشناسی، نظریه داده بنیاد، قوم‌نگاری، مطالعه موردی). ترجمه حسن دانایی‌فرد و حسین کاظمی. تهران: صفار؛ اشراقی.
گل‌محمدی، فرهود. (1390). بررسی شیوه‌های آموزش و ترویج دانش بومی معماری روستایی (نمونه موردی استان سیستان و بلوچستان). فصلنامه مسکن و محیط روستا. 136، 79-94.
عمادی، محمدحسین. (1383). شناخت، جمع‌آوری، دسته‌بندی و معرفی دانش بومی روستاییان و عشایر کشور جهت استفاده در پروژه‌های توسعه‌ای در قالب یک بانک اطلاعات کامپیوتری.طرح پژوهشی. مرکز تحقیقات و بررسی مسایل روستایی وزارت جهاد کشاورزی.
قادری، طاهره، جعفریان، علی‌اکبر و رحیمی‌‌نیا، نفیسه. (1390). چگونگی باز تعریف طب بومی در دوره مدرن مطالعه موردی: عقاید و باورهای مربوط به باروری و ناباروری در شهرستان اردستان. فصلنامه دانش بومی، 2، 166-201.
محمدقلی‌نیا، جواد، زمانی‌پور، اسدا... و غوث،کمال. (1391) شناسایی دانش بومی موجود در بین باغداران تولید کننده زرشک در خراسان جنوبی با بهره‌‌‌‌‌‌گیری از نظریه بنیانی. فصلنامه مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان. 23، 144-116.
هزارجریبی، جعفر و صفری‌شالی، رضا. (1390). کاربست نظریه بنیانی در شناخت دانش بومی، فصلنامه دانش بومی، 1، 19-68.
Capponi, D. (2010). Perceptions of digital libraries with indigenous knowledge: An exploratory study (Master's Thesis). University of Tennessee. Retrieved Jul.1, 2014 from http:/trace.tennessee.edu/utk-gradthes/610
Chisita, C. (2011). Role of libraries in promoting the dissemination and documentation of indigenous agricultural information: Case study of Zimbabwe. IFLA WLIC. San Juan, Puerto Rico: 10-11 Aug. 2011. Retrieved feb. 19, 2014 from http://conference.ifla.org/ifla77
Crnkovic, V. (2012). Agricultural Rural libraries in Serbia in the era of information technology. IFLA WLIC. Finland, Helsinki: 11-17 Aug. Retrieved feb. 19, 2014 from http://conference.ifla.org/ifla78
Kargbo, J. (2005). Managing indigenous knowledge: What role for public libraries in Sierra leone? The International Information & Library Review, 37, 199-207. doi:10.1016/j.iilr.2005.08.002
Lilley, S., Paringatai, T. (2013). Kia whai taki: Implementing indigenous knowledge in the aotearoa New Zealand library and information management curriculum. IFLA WLIC IFLA. World Library and Information Congress 79th IFLA General Conference and Assembly. Singapor:17-23Aug. Retrieved Jul.1, 2014 from http:// creativecommons.org/licenses/by/3.0/
Maina, Ch. (2012). Traditional knowledg management and preservation: Intersections with library and information science. The International Information & Library Review, 44: 13-27. doi:10.1016/j.iilr.2012.01.004
Munyua, H.& Stilwel, C. (2013). Three ways of small-case farmers in Africa with refrence to Kenya. Library & Information Science Research, 35, 326-337. Retrieved June.30, 2014, from http://dx.doi.org/10.1016/j.lisr.2013.04.005
Nakata, M & Langton, M. (2009). Australian indigenous knowledge and libraries. Sydney: University of Tecnology Sydney Press Press.
Mokhtari, H. & Arastoo, B., & Jahanshahi, O. (2005). Overview of an efficient knowledge management model for improving the role of agriculture educational system in the process of developing knowledge-based agriculture: The case of Iran. In EFITA/WCCA joint congress on IT in Agriculture. Portugal, Vila Real. 25-28 July, 2005.
Okorafor, C. (2010). Challenges conforting libraries in documentation and comunication of indigenous knowledge in Nigeria. The International Information & Library Review, 42:8-13. Doi:10.1016/j.iilr.2010.01.005
Sithol, J. (2007). Indigenous knowledge: The challenges faced by African libraries and information centres in documenting and preserving. IFLA Journal, 33: 117-123. . Retrieved december 18, 2013 from http://ifl.sagepub.com/content/33/2/117. DOI: 10.1177/0340035207080304
CAPTCHA Image