مدل‌سازی شناختی فازی راهبردهای تحقیقات بازار در توسعه محصولات دانش‌بنیان با تأکید بر نقش واحد تحقیقاتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

آوا ایمانی ¹

علی شریعت نژاد ²

راضیه ایمانی ³

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

² دانشیار، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

³ کارشناسی ارشد آمار زیستی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران

10.22067/infosci.2026.98673.1278

چکیده

مقدمه و هدف: محصولات دانش‌بنیانی که بدون تحقیقات بازار عمیق عرضه می‌شوند، اغلب با شکست مواجه می‌گردند. هدف این پژوهش، شناسایی راهبردهای تحقیقات بازار در توسعۀ محصولات دانش‌بنیان، ارائۀ نقشۀ شناختی فازی از روابط علّی میان آن‌ها و تبیین نقش واحد تحقیقاتی به‌عنوان نهاد هماهنگ‌کننده و تسهیل‌گر است.
روش‌ها: این پژوهشِ آمیخته (کیفی-کمی) و کاربردی بر اساس اصل کفایت نظری روی ۲۹ نفر از خبرگان (اساتید دانشگاه و مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان) انجام شد. گردآوری داده‌ها در بخش کیفی با مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته و در بخش کمی با پرسشنامۀ مقایسۀ زوجی فازی انجام گرفت. روایی و پایایی هر دو بخش (ضریب کاپا و CVR/CVI) تأیید شد. تحلیل داده‌ها در بخش کیفی با تحلیل مضمون و در بخش کمی با روش نقشۀ شناختی فازی انجام شد.
یافته‌ها: ۲۰ راهبرد تحقیقات بازار شناسایی گردید. در بخش کمی، سه راهبرد برتر بر اساس شاخص مرکزیت مشخص شدند: ۱) مصاحبه‌های عمیق یک‌به‌یک (۱۹/۶۹)؛ ۲) تحلیل رقبا (۱۹/۵۶)؛ ۳) تست کاربردپذیری نمونه اولیه (۱۹/۵۵). مدل علّی نشان داد این سه راهبرد در چرخه‌ای بازخوردی و هم‌افزا عمل می‌کنند.
بحث و نتیجه‌گیری: سه راهبرد برتر مکمل یکدیگرند و همگرایی آن‌ها با مدل تبدیل دانش SECI (نوناکا و تاکوچی) قابل‌تبیین است؛ به‌طوری‌که مصاحبه عمیق (اجتماعی‌سازی)، تست نمونه اولیه (برونی‌سازی) و تحلیل رقبا (ترکیب) دانش نهفته مشتری را به دانش آشکار سازمانی تبدیل می‌کنند. واحد تحقیقاتی نیز نقش بستر تعامل (Ba) و متولی تبدیل دانش بازار به دانش فنی را ایفا می‌کند.
اصالت: این پژوهش برای نخستین‌بار با رویکرد شناختی فازی به مدل‌سازی روابط علّی راهبردهای تحقیقات بازار و تبیین نقش ساختاری واحد تحقیقاتی در شرکت‌های دانش‌بنیان پرداخته است.

کلیدواژه‌ها

استراتژی

تحقیقات بازار

محصولات دانش بنیان

نقشه شناختی فازی

موضوعات

• مدیریت دانش

---

مراجع

Abdolmaleki, H. (2021). Prevalent statistical and methodological errors of sports management articles in Persian publications. Sport Management Studies, 13(67), 170–201. [In Persian]

Albors-Garrigos, J., Peiro-Signes, A., & Igartua López, J. I. (2025). Innovation management techniques—A review from a stakeholder’s focus perspective. International Journal of Innovation Management, 29(03n04), 2550011.

Bromideh, A. A., & Hassan Gholipour Yasory, T. (2025). Exploring Common Mistakes in Marketing Research Using Interpretive Structural Modeling (ISM). Journal of Advertising and Sales Management, 5(4), 140–156. https://doi.org/10.22034/asm.2025.2050801.3337 [In Persian]

Cooper, R. G. (2008). Perspective: The stage‐gate® idea‐to‐launch process—update, what's new, and nexgen systems. Journal of product innovation management, 25(3), 213–232.

Davenport, T. H., & Prusak, L. (1998). Working knowledge: How organizations manage what they know. Harvard Business Press.

Ghorbani, A., Farhat, M., & Omranzadeh, E. (2021). designing marketing research model in social media. New Media Studies, 7(27), 299–267. [In Persian]

Hartley, R. F. (2014). Marketing Mistakes and Successes Ed. 12. John Wiley and Sons.

Kotler, P., & Keller, K. L. (2006). Marketing management 12e. New Jersey, 143.

Li, Y., Krefeld-Schwalb, A., Wall, D. G., Johnson, E. J., Toubia, O., & Bartels, D. M. (2022). The more you ask, the less you get: When additional questions hurt external validity. Journal of Marketing Research, 59(5), 963–982.

Loshin, D. (2001). Enterprise knowledge management. Elsevier.

Mahmoudi, A., Pirjamadi, S., & Zohrehvandian, K. (2023). The Effect of Marketing Capabilities on Creating Competitive Advantage for Sport Clubs in the Days of the COVID_ 19 Pandemic. Sport Marketing Studies, 4(2), 72–88. [In Persian]

Malhotra, N. K. (2004). Marketing Research An Applied Orientation 4th Ed.

Mohseni Kia Sari, M., Fartash, K., Moradian, M., & Saad Abadi, A. A. (2020). An analysis on the new product development processes in food industry (Study of food companies in Tehran province). Innovation Management Journal, 9(2), 127–150. [In Persian]

Nonaka, I., & Takeuchi, H. (2007). The knowledge-creating company. Harvard business review, 85(7/8), 162.

Nunan, D., & Di Domenico, M. (2013). Market research and the ethics of big data. International journal of market research, 55(4), 505–520.

Özesmi, U., & Özesmi, S. L. (2004). Ecological models based on people’s knowledge: a multi-step fuzzy cognitive mapping approach. Ecological modelling, 176(1-2), 43–64.

Sharopova, N. (2023). Problems and solutions of marketing research in entrepreneurship and international business. Economics and Innovative Technologies, 11(2), 331–339.