بررسی تأثیر ساختار سازمانی بر پنهان سازی دانش در شرکت‌های دانش بنیان پارک علم و فنّاوری دانشگاه فردوسی مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مجید مالکی ¹

محسن نوکاریزی ²

مجتبی کفاشان کاخکی ³

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² استاد، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³ استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

10.22067/infosci.2026.97408.1267

چکیده

مقدمه و هدف: در عصر دانایی، دانش مهم‌ترین سرمایه سازمان‌هاست و موفقیت آن‌ها به توانایی ایجاد، بهره‌گیری و اشتراک دانش وابسته است. سازمان‌ها برای حفظ مزیت رقابتی، به توسعه فرایندهای مدیریت دانش نیاز دارند تا از پنهان‌سازی دانش جلوگیری نمایند. ساختار سازمانی که شامل ابعاد پیچیدگی، رسمیت و تمرکز است، نقش مهمی در تسهیل یا مانع شدن اشتراک دانش ایفا می‌کند. عملکرد ضعیف ساختار سازمانی می‌تواند موجب گسترش پنهان‌سازی دانش در سازمان شود. ازاین‌رو، پژوهش حاضر به بررسی تأثیر ساختار سازمانی بر پنهان‌سازی دانش در شرکت‌های دانش‌بنیان دانشگاه فردوسی مشهد پرداخته است.
روش‌ها: این پژوهش از نوع کاربردی و با استفاده از روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری شامل 278 نفر از کارکنان شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک علم و فنّاوری دانشگاه فردوسی مشهد بودند. به‌منظور تعیین حجم نمونه، از فرمول کوکران و برای انتخاب نمونه آماری از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده متناسب با حجم جامعه استفاده شد. برای گردآوری اطلاعات موردنیاز از ابزار پرسش‌نامه برخط و چاپی استفاده شد. روایی محتوایی با استفاده از بررسی نظرات چهار کارشناس حوزه مدیریت دانش و ساختار سازمانی و چهار نفر از اساتید رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد تأیید شد. برای بررسی پایایی پرسش‌نامه نیز از آزمون آلفای کرونباخ استفاده شد که مقدار به‌دست‌آمده برای هر یک از ابعاد و متغیرها به‌طور مستقل محاسبه و تمامی مقادیر بالاتر از ۰٫۷ بود که بیانگر پایایی مناسب پرسش‌نامه بود. تحلیل داده‌های آماری در پژوهش حاضر با استفاده از روش‌های آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار، جداول و نمودارها) و آمار استنباطی (شامل آزمون‌های رگرسیون و ضریب همبستگی پیرسون) انجام گرفته است که با استفاده از نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس انجام شده است.
یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد عوامل ساختار سازمانی (پیچیدگی، رسمیت و تمرکز) بر پنهان‌سازی دانش در شرکت‌های دانش‌بنیان پارک علم و فنّاوری دانشگاه فردوسی مشهد تأثیرگذارند و افزایش میزان پیچیدگی، رسمیت و تمرکز، منجر به افزایش پنهان‌سازی دانش می‌شود.
بحث و نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد سطح پنهان‌سازی دانش در شرکت‌های دانش‌بنیان موردمطالعه متوسط است. این موضوع باوجود پراکندگی قابل‌توجه پاسخ‌ها، بیانگر چالش‌های ساختاری و فرهنگی موجود در این سازمان‌هاست که اشتراک دانش را محدود می‌کند. چنین وضعیتی عمدتاً به تعامل ابعاد ساختار سازمانی (پیچیدگی، رسمیت و تمرکز) برمی‌گردد که یافته‌های این پژوهش نیز تأثیر مثبت آن‌ها بر پنهان‌سازی را تأیید کرد.
اصالت: ازآنجاکه طول عمر شرکت‌های دانش‌بنیان بیش‌تر به بازه ده سال اخیر محدود شده است و تاکنون پژوهشی که به بررسی ابعاد ساختار سازمانی آن‌ها از منظر پنهان‌سازی دانش پرداخته باشد، مشاهده نشده است، این پژوهش با رویکردی نو و دستیابی به یافته‌های کلیدی در موضوع پژوهش، کمک کند تا شرکت‌های دانش‌بنیان در رویارویی با پدیده پنهان‌سازی دانش موفق‌تر از گذشته عمل نمایند.

کلیدواژه‌ها

مدیریت دانش

پنهان‌سازی دانش

ساختار سازمانی

شرکت‌های دانش‌بنیان

پارک علم و فنّاوری

دانشگاه فردوسی مشهد

موضوعات

• مدیریت دانش

---

مراجع

Afkaneh, S. & Sabzi Zameleh, F. (2024). Improvement of Organizational Performance Based on the Method of Knowledge Management and Organizational Learning in Nursing Personnel of Shahid Beheshti University of Medical Sciences in 1402. Research-in-Medicine, 48(2), 50.

A’rabi, S. (2003). Organizational structure design. Cultural Studies and Research Office.

Bartol, K., & Srivastava, A. (2002). Encouraging Knowledge Sharing: The Role of Organizational Reward Systems. Journal of Leadership & Organizational Studies, 9. https://doi.org/10.1177/107179190200900105

Connelly, C. E., Zweig, D., Webster, J. & Trougakos, J. P. (2012). Knowledge hiding in organizations. Journal of Organizational Behavior, 33(1), 64-88. https://doi.org/10.1002/job.737

Fatemi-Nasab, S. A., & Latifi, M. (2019). Research article: Investigating the relationship between organizational structure and knowledge sharing in the Islamic Republic News Agency (IRNA). Strategic Defense Management Studies, 3(10), 7–34. https://issk.sndu.ac.ir/article_822.html

Ghaedamini Harouni, A., Ebrahimzadeh Dastjerdi, R., Sadeghi De Cheshmeh, M., Maharani Barzani, M. (2023). Identifying the Structural Model of the Relationship between Organizational Culture and Leadership Styles with Knowledge Management among the Faculty Members of Isfahan Islamic Azad University (Khorasgan), Journal of Knowledge Retrieval and Semantic Systems, 10(34), 59-97.

Imani, F., Eslami, G., & Bagheri, R. A. (2022). Investigating the effect of perceived ethical leadership on knowledge hiding (Case study: An automotive company). Organizational Strategic Knowledge Management, 5(2), 143–180. https://doi.org/10.47176/smok.2022.1415

Malik, O., Shahzad, A., Raziq, M. M., Khan, M., Yusaf, S., & Khan, A. (2019). Perceptions of Organizational Politics, Knowledge Hiding, and Employee Creativity: The Moderating Role of Professional Commitment. Personality and Individual Differences. https://doi.org/10.1016/j.paid.2018.05.005

Mintzberg, H. (1980). Structure in 5's: A Synthesis of the Research on Organization Design. Management Science, 26(3), 322-341. https://doi.org/10.1287/mnsc.26.3.322

Monavarian, A., Asgari, N., & Ashna, M. (2007). Structural and content dimensions of knowledge-based organizations. In Proceedings of the First National Conference on Knowledge Management, Tehran, Iran. https://civilica.com/doc/33938

Rahbar, Sh., Rahbar, A., Mohammadbeigi, A., & Omidi Eskooi, A. (2021). Investigating the impact of organizational structure dimensions on knowledge management in public hospitals of Qom Province. Qom University of Medical Sciences Journal, 15(2), 100–109. https://sid.ir/paper/958553/fa

Rahman Seresht, H., Radmard, S., & Golvani, M. (2011). The relationship between organizational structure and knowledge management: A study in the production department of press parts at Iran Khodro Company. Journal of Organizational Culture Management, 9(23), 31–50. https://jomc.ut.ac.ir/article_28781.html

Rojuee, M., Arabshahi, M., & Moghani, H. (2016). Relationship between Dimensions of Organizational Structure and Knowledge Management Implementation in Public Libraries of Mashhad. Information Research & Pulblic Libraries, 22(1), 31. http://publij.ir/article-1-1298-fa.html

Serenko, A., & Bontis, N. (2016). Understanding counterproductive knowledge behavior: antecedents and consequences of intra-organizational knowledge hiding. Journal of Knowledge Management, 20, 1199-1224. https://doi.org/10.1108/JKM-05-2016-0203

Tamizi, Z., Afshar, A., Rajaeepour, S., & Samavatian, H. (2012). The organizational structure of Iranian medical sciences university libraries based on Stephen Robbins’ model. Health Information Management, 9(5), 655–662. https://him.mui.ac.ir/article_12132.html

Wang, S., & Noe, R. (2010). Knowledge Sharing: A Review and Directions for Future Research. Human Resource Management Review, 20, 115-131. https://doi.org/10.1016/j.hrmr.2009.10.001

Zhang, Z., & Min, M. (2021). Organizational rewards and knowledge hiding: task attributes as contingencies. Management Decision, ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/MD-02-2020-0150