نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی /دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی /دانشگاه خوارزمی

چکیده

مقدمه: پژوهش حاضر با هدف رهگیری رسالت و جایگاه کتابخانه‌ آموزشگاهی در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران مانند سند چشم‌انداز در افق 1404، قانون اساسی، قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (1396-1400)، سند نقشه جامع علمی کشور، سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور، سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش و برنامه درسی ملی انجام گرفته است.
روش­ شناسی: این پژوهش از نوع توصیفی به روش اسنادی و تحلیل محتوای کیفی براساس رسالت کتابخانه آموزشگاهی ایفلا در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران انجام شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده­ها از نرم‌افزار مکس کیو دی اِی استفاده شد.
یافته‌ها: بر اساس رسالت کتابخانه آموزشگاهی از منظر ایفلا، رسالت و کارکرد کتابخانه­ آموزشگاهی در سه مقوله­ اصلی آموزش و سوادآموزی، فرهنگی و فناوری قرار گرفت. در میان اسناد بررسی شده تنها چهار مرتبه به‌طور مستقیم به کتابخانه آموزشگاهی اشاره شده است. سند چشم­انداز، برنامه ششم توسعه، نقشه جامع علمی کشور، سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی در مقوله فرهنگی، سند قانون اساسی و نقشه مهندسی فرهنگی در مقوله آموزش بیشترین رسالت مرتبط با کتابخانه آموزشگاهی را به خود اختصاص داده­اند. رسالت و کارکرد مربوط به مقوله فناوری نیز در سند چشم­انداز، برنامه ششم توسعه و نقشه جامع علمی کشور قابل توجه است.
نتیجه­: تنوع مقوله­ها و مضامین شناسایی شده در سه سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور، سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی در ارتباط با رسالت کتابخانه آموزشگاهی، نشان از پتانسیل بالای سه سند فوق در راهبری رسالت و کارکرد کتابخانه آموزشگاهی دارد. در اسناد بالادستی و بندهای مرتبط با رسالت کتابخانه­ آموزشگاهی به­طور مستقیم به کتابخانه آموزشگاهی اشاره نشده، اما بسیاری از بندها قابلیت پیگیری، تحقق و اجرا توسط آموزش‌وپرورش و به‌طور خاص کتابخانه­های آموزشگاهی را دارند. این کتابخانه­ها به شرط برخورداری از حمایت لازم نظیر اختصاص و دریافت بودجه، امکانات و تجهیزات و همچنین بهره­مندی از نیروهای متخصص در تحقق رسالت و مأموریت‌های کلان آموزشی، فرهنگی و فناوری کشور همچون سایر نهادهای مرتبط در کشور قادر خواهند بود به‌عنوان بازوهای توانمند عمل کرده و زمینه رشد و تعالی کاربران خود در درجه اول و در مرحله بعدی شهروندان هر جامعه­ای را آماده سازند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Tracking the Mission and Position of the School Library in the Upstream Documents of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • Somayeh Jafari Baghiabadi 1
  • Razieh Farshid 2

1 PhD student in Information Science and Knowledge University of Tehran

2 PhD student in Information Science and Knowledge Kharazmi University

چکیده [English]

Introduction: The porpuse of present study is to tracking the mission and position of the school library in upstream documents such as the Perspective Document of the Islamic Republic of Iran on the Horizon of 1404, the Constitution, the Sixth Five-Year Law on Economic, Social and Cultural Development of the Islamic Republic of Iran, the Document of the Scientific Comprehensive Map of the Country, the Document of the Cultural Engineering Map of the Country, the Document of the Fundamental Transformation of Education and National Curriculum.
Methodology: This descriptive research was performed by documentary method and qualitative content analysis based on the missions of the school library from the perspective of IFLA in the upstream documents of the Islamic Republic of Iran. Maxqda software was used to analyze the data.
Findings: The objectives of school libraries were placed in three main cultural, technological and educational categories according to the 13 missions of the school library from the perspective of IFLA. Among the documents examined, the school library is mentioned directly four times. The perspective Document, the Sixth Development Plan, the Scientific Comprehensive Map of the Country, the Fundamental Transformation Document and National Curriculum on Culture, the Constitution, and the Cultural Engineering Map on Education have the most important goals related to the school library. The goals related to technology are also significant in the Perspective Document, the Sixth Development Plan and the Comprehensive Scientific Map of the Country.
Conclusion: The diversity of categories and themes identified in the three documents of the Country's Cultural Engineering Plan, the Document of Fundamental Transformation and the National Curriculum in relation to the mission of the school library, shows the high potential of the above three documents in guiding the mission and function of the school library. In the paragraphs related to the mission of the school library in the upstream documents, the school library is not directly mentioned, but many of these missions can be followed, realized and implemented by education and in particular school libraries. These libraries will be able to achieve the major scientific, educational, cultural and technological missions of the country, as well as other educational, social and cultural institutions of the country, provided that they have the necessary support such as receiving budget, facilities and equipment acting as powerful arms and prepare the ground for the growth and excellence of their users, first and foremost, the citizens of every society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • School Library
  • Education
  • Content analysis
  • Upstream Documents
  • Government
  • The mission of the school library
اشرفی‌ریزی، حسن (1384). جایگاه کتابخانه‌های آموزشگاهی در عصر اطلاعات. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 16 (2)، 49-58.  http://nastinfo.nlai.ir/article_617.html
بیگدلی، زاهد و ذوالفقاری اصل، لیلا (1396). بررسی و مقایسه دیدگاه دبیران و دبیرستان‌های شهر اهواز درباره ضرورت وجود کتابخانه‌های آموزشگاهی و کتابدار متخصص. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، 23(1)، 71 -87. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=289534
بیگدلی، زاهد، جمشیدی، نظام (1393). ارزیابی کتابخانه‌های آموزشگاهی مقطع متوسطه استان کرمانشاه بر پایه استانداردهای ایفلا برای کتابخانه‌های آموزشگاهی. فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 25 (1)، 6-22. http://nastinfo.nlai.ir/article_43.html
جعفری باقی‌آبادی، سمیه و حسن‌زاده، محمد (1396). شناسایی اهداف مرتبط با کتابخانه‌های عمومی در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران. بازیابی دانش و نظام‌های معنایی، 3(12)، 27-48.
https://journals.atu.ac.ir/article_8526.html
دیانی، محمدحسین (1384). روش‌های تحقیق در کتابداری. تهران: چاپار.
دیبایی صابر، محسن، عباسی، عفت، فتحی واچارگاه، کوروش، صفایی موحد، سعید (1395). تبیین مؤلفه‌های شایستگی حرفه‌ای معلمان و تحلیل جایگاه آن در اسناد بالادستی آموزش‌وپرورش ایران. پژوهش‌های آموزش و یادگیری، ۱۳ (۲)، ۱۰۹-۱۲۳. https://www.magiran.com/paper/1692852
ذوالجناحی، فرشته (1394). کتابخانه‌های آموزشگاهی موتور توسعه فرهنگ مطالعه. رشد جوانه، (47)،40-42. https://www.roshdmag.ir/Roshdmag_content/media/article/Ketabkhaneye_Amoozeshgahi_Zoljanahi_0.pdf
رزی، جمال، امام‌جمعه، محمدرضا، احمدی، غلامعلی. (1396). ارائه مدلی برای معلم اثربخش و بررسی تناسب آن با استلزامات اسناد بالادستی نظام آموزش‌وپرورش ایران. پژوهش در برنامه­ریزی درسی، 14(55)، 1-14.
 http://jsr-e.khuisf.ac.ir/article_539008.html
زندیان، فاطمه و نصیرزاده، نسرین (1391). مطالعه نقش و جایگاه کتابخانه‌های آموزشگاهی در نظام آموزشی از دیدگاه دبیران، دانش‌آموزان و کتابداران و ارائه راهکارهای مناسب. ارتباط علمی، 25 (1)،40-58.
سند برنامه درسی ملی (1391). تهران: شورای عالی آموزش‌وپرورش.
 https://www.roshd.ir/omoumi/%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C
سند برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران 1395- 1399 (1395). تهران: سازمان برنامه‌وبودجه.  https://rc.majlis.ir/fa/report/show/986675
سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش (1390). تهران: شورای عالی آموزش‌وپرورش.
https://sccr.ir/Files/6609.pdf
سند چشم­انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 هجری شمسی (1382). تهران: سازمان مدیریت و برنامه­ریزی.
https://rc.majlis.ir/fa/law/show/132295
سند نقشه جامع علمی کشور (1390). تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی. ttps://dlp.msrt.ir/file
سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور (1392). تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
http://www.sccr.ir/UserFiles/entesharat/%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3_%20%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF__opt.pdf
شرافتی، ثریا (1383). وضعیت کتابخانه‌های آموزشگاهی (مقطع متوسطه) استان کهگیلویه و بویر احمد. فصلنامه کتاب، 15 (57)، 145-153.  http://nastinfo.nlai.ir/article_717.html
ضیایی، ثریا، سلامی، مریم؛ متقی دادگر، امیر (1395). بررسی وضعیت موجود کتابخانه‌های آموزشگاهی شهر قم: مقطع متوسطه اول. فصلنامه علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 2 (3)، 141-165.
http://stim.qom.ac.ir/article_770.html
طرهانی، فرزاد، آزادیان‌دلسم، رفائیل. (1397). رابطه علم، فناوری و نوآوری با دفاع دانش‌بنیان براساس گفتمان ولایت‌فقیه و اسناد بالادستی. مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 8 (33)، 272-237.
https://smsnds.sndu.ac.ir/article_375.html
عمویی اوجاکی، عبدالواحد (1381). بررسی کتابخانه‌های مناطق شهری استان مازندران در سال تحصیلی 79-80. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز.
فارسی علی آباد، نسرین؛ ناطقی، فائزه؛ سیفی، محمد(1396). طراحی و اعتباربخشی ابزار ارزیابی برنامه‌های درسی ضمن خدمت معلمان با تأکید بر اسناد بالادستی. فصلنامه علمی پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 29، 151– 178.  http://jedu.miau.ac.ir/article_2321.html
قاضی­زاده، حمید؛ بیرانوند، علی (1395). نقش کتابخانه‌های آموزشگاهی در توسعه یادگیری. تهران: دانشگاه پیام نور.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1358). تهران: مجلس خبرگان قانون اساسی.
کشاورز، یوسف؛ امین بیدختی، علی‌اکبر؛ محمدی فر، محمدعلی. (۱۳۹۷). بررسی میزان توجه به مؤلفه‌های شهروندی جهانی در آموزش‌وپرورش ایران (مطالعه موردی اسناد بالادستی نظام آموزش‌وپرورش). نوآوری‌های آموزشی، ۱۷ (۴)، ۹۱-۱۰۶. http://noavaryedu.oerp.ir/article_84341.html
محمدبیگی، فاطمه (1387). ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه­های عمومی وابسته به نهاد کتابخانه­های عمومی کشور شهر قزوین با استفاده از ابزار Libqual. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی. https://elmnet.ir/article/10426159-
مرتضوی، ناهید (1381). اهمیت و نقش کتابخانه‌های آموزشگاهی در آموزش. فصلنامه کتاب، 13(2)، 113-120.
 http://nastinfo.nlai.ir/article_825.html
مزینانی، علی (1379). کتابخانه و کتابداری، سمت، تهران.
مکتبی­فرد، لیلا (1385). نقش کتابخانه­های عمومی در تحقق اهداف فرهنگی برنامه­های توسعه­ای ایران 1368-1383، فصلنامه کتاب، 17 (2)، 65-89.
ملکیان، انسیه (1394). نقش کتابخانه‌های آموزشگاهی در ارتقاء سواد اطلاعاتی دانش‌آموزان مدارس راهنمایی دولتی دخترانه شهر مشهد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
نشاط، نرگس، حری، عباس (1385). کتابخانه‌های آموزشگاهی در مدرسه کتابخانهمدار. تهران: شبکه کتاب؛ نشر چاپار.
وزیری، اسماعیل، مردانی، امیرحسین، وصفی، محمدرضا. (1395). بازنمایی تولید و سنجش علم در خبرگزاری‌های رسمی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 27 (2)، 181-99.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=289583
 
American Association of School Librarians. (2014). Governing documents.
www.ala.org/aasl/about/governing-docs
IFLA (2015). IFLA School Library Guidelines (2nd Revised Edition). Written by the FLA School Libraries Section standing Committee. Edited by Barbara SchultzKones and Dianne Oberg, with contributions from the nternational Association of School librarianshi Executive Board. Netherlands: IFLA ress. https://www.ifla.org/files/assets/school-libraries-resource-centers/publications/ifla-school-library-guidelines.pdf
IFLA school library guidelines (2015)   2nd ed. The Hague, Netherlands: IFLA Headquarters. http://www.ifla.org/publications/node/9512?og=52
Barack, L. (2015). School Librarians want more Techs and more Bandwidth. Retrievd Aril 17, 2016. http://www.slj.com/2015/08/technology/school-librarins-want-more-tech-andbandwidth-slj-2
Dow, M. B McMahon-Lakin, K. (2012). School Librarian Staffing Levels and Student Achievement as Reresented in 2006-2009 Kansas Annual Yearly Progress Data. School Library Research, 15. Retrieved, Aril 20, 2016, from https://eric.ed.gov/?id=EJ994364
Malekani, A., & Mubofu CM, C. (2019). Challenges of School Libraries and Quality Education in Tanzania: A Review.‏ https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/2334/
Mojapelo, S. M. (2018). Challenges in establishing and maintaining functional school libraries: Lessons from Limpopo Province, South Africa. Journal of Librarianship and Information Science, 50(4), 410-426. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0961000616667801
Wickramanayake, L. (2016). Where to from here? Current status of school libraries in Sri Lanka: a survey. New Library World https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/NLW-10-2015-0073/full/html
Onal, H. I. (2009). IFLA/UNESCO School Library Manifesto for creating one world. Libri, 59(1), 45-54. http://bby.hacettepe.edu.tr/yayinlar/school%20lib.%20manifesto.pdf
Pappu, R., & Sawhney, S. (2019). Building Effective School Libraries: Lessons from the Study of a Library Program in India. International Information & Library Review, 51(3), 217-230. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10572317.2018.1526617