پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی

پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی

نقش معماری و فضای کتابخانه‌های عمومی در میزان رضایت کاربران

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
مقدمه: معماری و فضای کتابخانه ­های عمومی عواملی اثرگذار در رضایت کاربران و جذب و نگهداری آنان هستند. در این مطالعه نقش مؤلفه ­های مرتبط با معماری و فضای کتابخانه ­های عمومی در میزان رضایتمندی کاربران آنها بررسی شده است.
روش­ شناسی: در این پژوهش پیمایشی از نوع توصیفی ـ همبستگی، از میان 15000 نفر از کاربران فعال 23 کتابخانه عمومی شهر کرمانشاه نمونه­ای متشکل از 375 نفر از کاربران به‌روش تصادفی طبقه ­ای بر پایه فرمول کوکران انتخاب شد. ابزار گردآوری داده ­ها پرسشنامه ­ای با 39 گویه در مقیاس پنج طیفی لیکرت با چهار مؤلفه مربوط به معماری و فضای کتابخانه بود که پایایی آن با آلفای کرونباخ و روایی آن با تحلیل عاملی تأییدی به دست آمد. داده­ های 346 پرسشنامه تکمیل­ شده با نرم افزار اس­پی­ اس ­اس تجزیه‌وتحلیل شد.
یافته­ ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد بین معماری کتابخانه­ های عمومی و رضایتمندی کاربران از آنها رابطه معناداری وجود دارد. همچنین بین عوامل فیزیکی و رضایتمندی کاربران کتابخانه­ های عمومی هم رابطه معنادار وجود دارد؛ اما بین حذف صداهای مزاحم (آکوستیک) و رضایتمندی کاربران کتابخانه ­های عمومی رابطه معنادار وجود ندارد. در نهایت بین طراحی فضاهای پشتیبانی و رضایتمندی کاربران هم رابطه معناداری وجود دارد.
نتیجه­: برای جلب رضایت کاربران کتابخانه­ های عمومی، توجه به عوامل معماری و فضا بسیار لازم و اثرگذار است. این دو عامل به اجتماعی­سازی خدمات کتابخانه و تقویت اثر فرهنگی ـ بومی آن کمک می­کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی، کمال؛ حبیبی، شفیع و تسبیحی، غلامحسین (1389). مقایسه وضعیت نیروی انسانی، مجموعه، فضا و بودجه کتابخانه­های دانشگاه علوم پزشکی تبریز با استانداردهای کتابخانه­های دانشگاهی ایران. مدیریت اطلاعات سلامت، 7(2)، 198-187. بازیابی شده در 31 شهریور 1401 از: http://him.mui.ac.ir/article_10984_0460519599b49e51813f4c6033813082.pdf
اسفندیاری­مقدم، علیرضا و صابری، محمدکریم (1393). مقایسه وضعیت کتابخانه­های عمومی استان همدان با سند چشم­انداز نهاد کتابخانه­های عمومی کشور در افق ایران 1404. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه­های عمومی (پیام کتابخانه)، 20(4)، 659-643. بازیابی شده در 31 شهریور 1401 از: https://publij.ir/browse.php?a_id=396&sid=1&slc_lang=fa&ftxt=1
بنی­فاطمه، لیلا و غفاری، سعید (1396). بررسی تأثیر طبیعت و معماری در رضایتمندی دانشجویان کتابخانه مرکزی تبریز. فصلنامه مطالعات دانش­شناسی، 3(10)، 60-41. بازیابی شده در 30 شهریور 1401 از: https://jks.atu.ac.ir/article_7773_9c47d2e53297849a439c69a3973bfa9e.pdf
حکیمی، رضا؛ طبسی، علی (1382). مقایسه وضعیت موجود کتابخانه­های دانشگاهی زاهدان با استاندارد کتابخانه­های دانشگاهی ایران. فصلنامه کتاب، 14(2)،58-52. بازیابی شده در 30 شهریور 1401 از: http://nastinfo.nlai.ir/article_761_59274d9cd2cb73e74f77ce7fe97bf0c3.pdf
حیدرتأمینی، میترا؛ علی­پورحافظی، حامد و عبداللهی، زهرا (1390). وضعیت ساختمان و تجهیزات کتابخانه مرکزی تبریز در مقایسه با استانداردهای کتابخانه­های عمومی و بررسی میزان رضایت مراجعان از فضای کتابخانه. تحقیقات اطلاع­رسانی و کتابخانه­های عمومی، 17(3)، 544-517. بازیابی شده در 31 شهریور 1401 از: http://publij.ir/article-1-126-fa.pdf
رهامی، محمدباقر؛ حیدری، علی‌اکبر؛ اسکندری، حمید (1393). اجتماع‌پذیری و اهمیت آن در طراحی فضاهای عمومی (نمونه موردی: کتابخانه مرکزی یاسوج)، کنفرانس بین­المللی نیارش شهر پایا، تهران: موسسه سفیران فرهنگی مبین.
زهرایی، سبحان محمد و پناهی، علی (1394). شناسایی عوامل مؤثر بر ارتقاء تعاملات اجتماعی در طراحی کتابخانه­های عمومی نمونه موردی: محله آخوند - شهر قزوین. کنفرانس بین­المللی دستاوردهای نوین در مهندسی عمران، معماری، محیط‌زیست و مدیریت شهری، تهران: مؤسسه مدیران ایده­پرداز پایتخت ویرا.
عازم، پرویز (1376). ساختمان و تجهیزات کتابخانه. تهران: دبیرخانه هیأت امنای کتابخانه­های عمومی کشور.
 علیزاده جدیدی، مرضیه و قاضی­زاده، یوسف (1390). بررسی میزان رضایت مراجعان کتابخانه­های عمومی مرکزی استان مازندران از ارائه خدمات به مراجعه­کنندگان. ماهنامه الکترونیکی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، مجله الکترونیکی ارتباط علمی، 19(1). بازیابی شده در 20 فروردین 98 از: https://irandoc.ac.ir/phonebook/1453
غفاری، سعید و محسنی، مهناز (۱۳۹۶). بررسی نقش طبیعت و معماری در رضایتمندی دانشجویان کتابخانه مرکزی تبریز. اولین کنفرانس بین‌المللی توسعه و ترویج علوم انسانی در جامعه، تهران: انجمن توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین.
فهیمی­فر، سپیده و فرزین‌یزدی، محبوبه (1393). بررسی رضایت کاربران از مجموعه، ساختمان و تجهیزات، کتابداران و خدمات کتابخانه­های عمومی یزد.تحقیقات اطلاع­رسانی و کتابخانه­های عمومی، 20(1)، 126-113. بازیابی شده در 11 اسفند 99 از: https://publij.ir/article-1-1207-fa.html
فیضی، محسن؛ حسینی، باقر؛ مجیدی، وحید؛ احمدی، جواد. (1396). ارزیابی مؤلفه­های مؤثر بر ارتقاء کیفیت فضای معماری در کتابخانه‌های عمومی (مطالعه موردی: کتابخانه مرکزی همدان). هویت شهر، 11(31)، 54-43. بازیابی شده در 29 شهریور 1401 از: https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_11387_8ac2be06ae398407cbf9163e2d17d561.pdf
لاهوتی، زهرا؛ قنبریان، عبدالحمید و مرادی، ابراهیم (1394). بررسی نقش طبیعت و معماری در رضایت­مندی مراجعان کتابخانه نمونه موردی: شهر ایلام. نشریه فرهنگ ایلام، 16(46-47)، 114-91. بازیابی شده در 19 شهریور 1401 از: http://www.farhangeilam.ir/article_11652_a0bda84e6b09a61bb719c8be9f2a502d.pdf
محمدی، مهدی و مطهری­نیا، ایمان (1395). ارزیابی رضایت کاربران از معماری و رنگ­آمیزی فضاهای داخلی کتابخانه­های عمومی شهرستان یزد. تحقیقات اطلاع­رسانی و کتابخانه­های عمومی، 22 (3)، 398-379. بازیابی شده در 31 شهریور 1401از: https://publij.ir/browse.php?a_id=1288&sid=1&slc_lang=fa
محمود­زاده، حسن و نوری، الهه (1396). بررسی توزیع فضایی کتابخانه­های عمومی شهر ارومیه با استفاده از الگوریتم‌های فازیGIS با تأکید بر عدالت اجتماعی.  تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه­های عمومی، 23(4)، 465-441. بازیابی شده در 31 شهریور 1401 از: https://publij.ir/article-1-1648-fa.html
محمودی، علیرضا و میرحسینی، زهره (1388). بررسی وضعیت ساختمان و تجهیزات کتابخانه­های عمومی سازمان فرهنگی ـ هنری شهرداری تهران براساس استانداردهای موجود. فصلنامۀ کتاب، 78(2)، 116-97. بازیابی شده در 28 شهریور 1401 از: http://nastinfo.nlai.ir/article_267_a88a2b4fd70392b631758c8b18a0df6f.pdf
مرادپور، رضا و مهوش، محمد (1390). میزان رضایتمندی استفاده‌کنندگان کتابخانه­های عمومی استان خراسان شمالی از فضا و معماری کتابخانه­ها. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی. 17(3)، 401-381. بازیابی شده در 1 مهر 1401 از: https://publij.ir/article-1-120-fa.pdf
مرجانی، سید عباس؛ زبردست، مریم و باغستانی تجلی، عطیه (1395). واکاوی عوامل و موانع جذب مخاطب (پژوهشی در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی). کتابداری و اطلاع­رسانی، 19(1)، 156-131. بازیابی شده در 1 مهر 1401 از:  http://lis.aqrlibjournal.ir/article_45323_7386e34a3660b16a174558066c30390b.pdf
مردمی، کریم و سلیمان­پور، احسان (1395). نقد معماری بنای کتابخانۀ مرکزی و مرکز اطلاع­رسانی شهرداری اصفهان. تحقیقات اطلاع­رسانی و کتابخانه عمومی، 22(3)، 377-355.  بازیابی شده در 1 مهر 1401 از: http://publij.ir/article-1-1176-fa.html
معصومی، مرضیه و فرج­زاده، منوچهر (1385). تحلیل فضایی کتابخانه‏های عمومی منطقه 12 تهران با استفاده از GIS. فصلنامۀ مدرس علوم انسانی، 10(1)، 212-191. بازیابی شده در تاریخ 2 مهر 1401 از: https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-6136-fa.pdf
ملکی­گنادیشی، مهدیه (1391). بررسی طراحی فضای داخلی کتابخانه‌های عمومی شهر تهران: ارائه راهکارهای عملی. پایان­نامه­ کارشناسی ارشد رشتۀ کتابداری و اطلاع­رسانی، دانشکده روان­شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران.
ناصری، زهرا (1389). پیوند با طبیعت در معماری کتابخانه­ها. نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه­ها، موزه­ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، 2(7 و 8)، 1-10. بازیابی شده در 13 دی 1398 از:  http://shamseh.aqr-libjournal.ir/article_50065.html
نیکدار، افروز و طباییان، مرضیه (1395). بررسی تأثیر نور طبیعی بر رضایت کاربران در سالن مطالعه دانشگاه اصفهان و دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان (خوراسگان). کنفرانس دوسالانه جامعه و معماری معاصر، اصفهان، موسسه معماری و شهرسازی سفیران راه مهرازی.
Barclay, D. A. (2017). Space and the social worth of public libraries. Public Library Quarterly, 36(4), 267-273. DOI: 10.1080/01616846.2017.1327767
Begg, R. (2009). Death or diversification? the use of space in public library buildings, Aslib Proceedings, 61(6), 619-635. DOI:10.1108/00012530911005553
Bud, J. (1987). Measures of User Satisfaction at two academic libraries: Prolegmena. Library Research, 4(1), 71-84.
Garmer, A. K. (2014). Rising to the Challenge, Re-Envisioning Public Libraries: A report of the Aspen Institute Dialogue on Public Libraries. US: The Aspen Institute. Retrieved 3 June 2017 via: https://www.aspeninstitute.org/wp-content/uploads/2014/10/Aspen-LibrariesReport-2017-FINAL.pdf
Gupta, R., Kapsali, M. & Gregg, M. (2017). Comparative building performance evaluation of a ‘sustainable’ community center and a public library building. Building Services Engineering Research and Technology, 38(6), 691-710. DOI:10.1177/0143624417717202
Hassinger-Das, B., Zosh, J. M., Hansen, N., Talarowski, M., Zmich, K., Golinkoff, R. M., & Hirsh-Pasek, K. (2020). Play-and-learn spaces: Leveraging library spaces to promote caregiver and child interaction. Library & Information Science Research42(1), 101002. DOI:10.1016/j.lisr.2020.101002
Ismail, W. H. W., & Chi, L. T. S. (2019). Library as a social place. Journal of ASIAN Behavioural Studies4(12), 48-59. DOI: 10.21834/jabs.v4i12.329
Kim, J. A. (2016). Dimensions of user perception of academic library as place. The Journal of Academic Librarianship, 42(5), 509-514. DOI: 10.1016/j.acalib.2016.06.013
Lim H. & Kim S. (2009). Changes in Spatial Organization in French Public Libraries. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 8 (2), 232-330. Retrieved 24 Sptember 2022 via: https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.3130/jaabe.8.323?needAccess=true
Lim H. & Ko H. (2014). A Study on the characteristics of required space composition for public libraries in Korea, Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 13(2), 287-294. Retrieved 26 September 2022 via: https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.3130/jaabe.13.287
McCabe G. B. & Kennedy J. R. (eds.) (2003). Planning the Modern Public Library Building, Library of Congress, America.
McDonald, A. (2006). The ten commandments revisited: the qualities of good library space. LIBER Quarterly, 16(2). DOI:10.18352/lq.7840
Pierce, S. & Schilling, A. (2019). Removing the invisibility cloak: Using space design to influence patron behavior and increase service desk usage. Journal of Access Services16(4), 1-22. DOI:10.1080/15367967.2019.1614930
Senevirante, D. (2006). Measuring user satisfaction: A case study at the PGIM Branch Library at Peradeniya. Journal of the Universities Libraries Association of SriLanka, 10, 40-53. Retrieved 24 September 2022 via: https://pdfs.semanticscholar.org/9756/7944c304e36e9322359b3937efc0b958bcf9.pdf?_ga=2.9452085.1454102985.1664100921-57595167.1573071263
Wugang, J., & Jinghan, Z. (2022). Study on the Public Perceptions of the Value of Public Library as “Place” in the Era of Technology: Text Analysis of the Libraries’ Online Reviews Based on the Public Platform. Library Journal, 41(1), 17-28. Retrived 25 September 2022 via: http://www.libraryjournal.com.cn/EN/abstract/abstract2218.shtml
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 11 تیر 1399
  • تاریخ بازنگری 12 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش 08 مرداد 1401