نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشگاه هرمزگان

چکیده

مقدمه: قصه‌ها و داستان‌ها و به‌صورت مشخص آفرینش‌های ادبی حوزه کودک واجد این قابلیت بسیار مهم است که می‌تواند در راستای تربیت و اصلاح برخی از ناهنجاری‌های رفتاری و شخصیتی و نیز تقویت پاره‌ای از توانمندی‌ها در کودکان به‌کار گرفته شود.
روش‌شناسی: تحلیل میزان و ضریب تأثیرگذاری داستان‌های مزبور مستلزم به‌کارگیری شاخه‌ای از نقد ادبی است که در حوزه نقد روان‌شناختی قرار دارد. در این میان، آرا و نظریات ویلیام گلاسر به‌عنوان یکی از روان‌شناسان مثبت‌نگر، ابزار مناسبی جهت تحلیل این‌گونه متون می‌باشد. نیاز به آزادی یکی از نیازهای اساسی آدمی است که در نظریه گلاسر نیز به آن پرداخته شده است؛ بنابراین پژوهش حاضر، به بررسی 145 کتاب برگزیده کودک (تألیف و ترجمه) در سال‌های 1300-1390 و تحلیل روان‌شناختی 30 داستان که نیاز به آزادی در شخصیت‌های آنها برجسته‌تر است، به روش تحلیل محتوای کیفی- قیاسی پرداخته است. داده‌ها به روش اسنادی جمع‌آوری و برای انتخاب نمونه پژوهش از شیوه نمونه‌گیری هدفمند استفاده شده است.
یافته‌ها: در این پژوهش، آزادی به دو بخش آزادی مثبت و منفی تقسیم شده است. آزادی مثبت به شخصیت‌هایی مربوط می‌شود که در پی ارضای یک نیاز طبیعی و سالم، اغلب رفتار درست را انتخاب می‌کنند. شخصیت‌های دارای آزادی منفی شخصیت‌هایی هستند که برای رسیدن به اهداف خود، حقوق افراد را زیر پا می‌گذارند.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاکی از این حقیقت است که شخصیت‌هایی که با آزادی مثبت برانگیخته می‌شوند و برای ارضای نیاز مزبور رفتار درست را انتخاب می‌کنند، در پایان داستان، دستاوردهای مطلوبی دارند و شخصیت‌هایی که یا با آزادی منفی برانگیخته می‌شوند یا برای ارضای نیاز به آزادی رفتار نادرست را انتخاب می‌کنند، در پایان داستان شکست می‌خورند.
در پایان به نویسندگان و منتقدان ادبیات کودک و نوجوان توصیه می‌شود، با مطالعه روان‌شناسی کودکان، به خلق و گزینش آثار مناسب برای آنها بپردازند. پژوهشگران ادبیات کودک و نوجوان نیز با همراهی متخصصان روان‌شناسی به نقد روان‌شناسانه همه آثار مربوط به این مخاطبان کوچک براساس نظریه گلاسر و دیگر نظریات عمده مشاوره و روان‌درمانی، متناسب با موضوع داستان‌ها همت گمارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Psychological Analysis of "Need for Freedom" in the Characters of Selected Stories for Children and Adolescents' Books Based on William Glasser's Choice Theory

نویسندگان [English]

  • Naser Nikoobakht 1
  • Mohsen Asghari nekah 2
  • Somaye Rezaee 1
  • Jafar Fasaei 3

1 Tarbiat Modares University

2 Ferdowsi University of Mashhad

3 Hormozgan University

چکیده [English]

Introduction: Romances and stories and in particular, children's literary creations have a significant potential to be utilized as a solution for children's behavioral and personality disorders as well as enhancing some of their abilities.
Methodology: Investigating the effect and impact of these stories requires the use of a branch of literary criticism which is within the scope of psychological criticism. In this matter, the theories of William Glasser, as one of the most positive psychologists in the field provide some useful theories to analyze these texts and concepts. It should be noted that one of the basic needs of human is his/her need for freedom that has been addressed in the Glasser's theory. As such, the current research evaluates 145 children's favorite books translated or written during 1921-2011. Moreover, this research conducts a psychological analysis using a qualitative-deductive content analysis approach for about 30 stories that freedom is an outstanding issue in their characters. The required data was gathered by a documentary method in which the purposeful sampling method was carried out to choose the sample of the study.
Findings: In this paper, the freedom is divided into two parts of positive and negative liberties. The positive liberty is related to those characters that often choose the right behavior after satisfying a natural and healthy need. On the other hand, the characters via negative liberty are those characters that violate people's rights to accomplish their goals.
Conclusion: The obtained results of the paper revealed that those characters that are motivated by positive liberty and choose the right behavior to satisfy their needs can achieve good results at the end of the story. Conversely, those characters that are motivated by negative liberty or choose to incorrect behavior to satisfy their needs for freedom may fail at the end of the story. Finally, it is worthwhile to suggest to all writers and critics of child and adolescent books that by studying children's psychology, they can better choose those studies that are appropriate for them. Furthermore, with the help of psychologists, both child and adolescent literature researchers will psychologically review all studies related to these young audiences. For this purpose, they can rely on Glasser's theory and other general theories of counseling and psychotherapy that are appropriate for the subject matter of the stories.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Children and adolescent's story books
  • Fictional characters
  • Need for freedom
  • Theory of choice
  • William Glasser
آجورلو، مریم؛ زیبا برقی ایرانی و مهناز علی‌اکبری دهکردی (1395). «تأثیر قصه درمانی بر کاهش اضطراب و بهبود عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی‌درمانی». فصلنامه علمی پژوهشی روانشناسی سلامت، 5(18) 87-107. بازیابی شده در 4 اردیبهشت 1399 از
https://www.sid.ir/Fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=290747
استوارت میل، جان (1349). رساله درباره آزادی، ترجمه جواد شیخ‌الاسلامی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
برلین، آیزایا (1380). چهارمقاله درباره آزادی، چاپ دوم. ترجمه محمدعلی موحد، تهران: انتشارات دانشگاه آکسفورد.
بتلهایم، برونو (1387). کودکان به قصه نیاز دارند (کاربردهای افسانه و افسون). ترجمه کمال بهروز‌نیا، تهران: افکار.
پریرخ، مهری (1382). «نقش ادبیات کودکان و نوجوانان در پاسخگویی به نیازها». پژوهشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، شماره 23، صص 19-27.
پریرخ، مهری. (1388).«داستان، همچون ابزاری برای کمک به کودکان و نوجوانان در مقابله با مشکلات، بررسی داستان‌های کودکان با رویکرد کتاب‌درمانی». پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان، شماره 47.
رجب‌پور فرخانی، سمیه (1390). «اثربخشی قصه درمانی در کاهش اختلال رفتاری دانش‌آموزان پسر مقطع ابتدایی»، دوفصلنامه علمی-پژوهشی تفکر و کودک. سال دوم، 2 (2)، 19-35. شماره 2. بازیابی شده در 4 اردیبهشت 1399 از
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=183235
روشن، آرتور (1391). قصه‌گویی؛ چگونه از داستان برای کمک به کودکان در رفع مشکلات زندگی بهره ببریم. ترجمه بهزاد یزدانی و مژگان، تهران: جوانه رشد.
شکرآبی زاهد، حمیده (1392). برگ‌های ماندگار؛ کتابشناسی کتاب‌های برندۀ کودکان و نوجوانان (1300-1390). تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
شیبانی، شهناز، مجید یوسفی لویه و علی دلاور (1386). «تأثیر قصه درمانی بر کاهش علائم افسردگی در کودکان افسرده». پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، 4 (6)، 893-916. بازیابی شده در 4 اردیبهشت 1399 از
https://www.sid.ir/Fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=56802
عبداللهیان، حمید (1381). شخصیت و شخصیت‌پردازی در داستان معاصر، تهران: آن.
فاضلی، عصمت (1397). «اثربخشی قصه درمانی بر پرخاشگری و اضطراب دانش‌آموزان دختر دبستانی». فصلنامه علمی‌پژوهشی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی، 4(19)، 70-80. بازیابی شده در 4 اردیبهشت 1399 از
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=346699
فروم، اریش (1353). گریز از آزادی. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
فیشر، رابرت (1391). آموزش تفکر به کودکان. ترجمه مسعود صفایی مقدم و افسانه نجاریان، تهران: گوزن.
کهنسال، مریم (1397). «تحلیل روان‌شناختی شخصیت بهرام در هفت پیکر نظامی با تکیه بر فرایند قصه درمانی». بوستان ادب، 10 (2)، 109-128. 10.22099/JBA.2017.23779.2515 Doi:
گلاسر، ویلیام (1382). نظریه انتخاب؛ روانشناسی نوین آزادی شخصی. ترجمه مهرداد فیروزبخت، تهران: رسا.
گلاسر، ویلیام (1387). نوجوانان ناخشنود. ترجمه کیوان سپانلو، لادن گنجی، تهران: سبزان.
لویمی، فاطمه و سحر صفرزاده (1395). «اثربخشی قصه درمانی بر کمرویی، افسردگی و عزت‌نفس کودکان پیش‌دبستانی شهرستان اهواز». مجله پژوهش‌های روانشناسی بالینی و مشاوره، 2 (6)، 32-47. بازیابی شده در 4 اردیبهشت 1399 از
https://www.sid.ir/Fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=305969
نیک‌منش، زهرا و یحیی کاظمی (1389). «تأثیر الگوی آموزش خوش‌بینی به روش قصه‌گویی بر کاهش افسردگی کودکان». روان‌شناسی معاصر، 3 (2)، 5-13. بازیابی شده در 4 اردیبهشت 1399 از
https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=105854
یاوری، حورا (1384)؛ زندگی در آینه، گفتارهایی در نقد ادبی. تهران: نیلوفر.
یوسفی‌لویه، مجید و متین آذر (1385). «تأثیر قصه درمانی بر راهبردهای رویارویی کودکان با مشکلات یادگیری»، فصلنامه کودکان استثنایی. 2 (6)، 600- 622. بازیابی شده در 4 اردیبهشت 1399 از
https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=56808
Egri, L. (1960). The Art of Dramatic Writing: Its Basis in the Creative Interpretation of Human Motives. New York, NY: Simon and Schuster.
Dwivedi, K. (1997). The Therapeutic Use of Stories. London: Routledge.
Glasser, W. (1985). Choice Theory: A New Explanation of How We Control Our Lives. New York: Harper & Row.
Glasser, W (1998). Choice Theory. New York: Harper Collins.
Wubbolding, R. (1998). Using Reality Therapy. New York: Harper & Row.